Powieść historyczna nie może opierać się wyłącznie na wydarzeniach i postaciach znanych ze źródeł. Autorzy takich dzieł ubarwiają rzeczywistość, wykorzystując do tego celu nowych, wyrazistych bohaterów, wydarzenia, które mogły, ale nie musiały się tak naprawdę mieć miejsca.

Saga o jarlu Broniszu nigdzie się w tym aspekcie nie różni od pozostałych powieści. W dziele Grabskiego znajdziemy więc tytułowego Bronisza, jarla podległego Bolesławowi Chrobremu, Dzika z Chyciny, księcia Arkony, Chociana, sługę Bronisza i wielu innych namiestników oraz książąt zapomnianych ziem. W tej części pracy jednak to Bronisz i Dzik będą jedynymi, których postaram się scharakteryzować.
Tytułowy bohater miał na imię Bronisz, które wiąże się słowiańskim imieniem Bronisław. Jest to postać fikcyjna, oparta jednakowoż na funkcjach, jakie przydzielał swoim namiestnikom syn Mieszka I. Był jednym z zaufanych dwunastu radców Bolesława Chrobrego, dzięki którym książę mógł rządzić tak wielkim państwem. Te funkcje były przeznaczone dla ludzi oddanych dynastii piastowskiej, więc najczęściej byli to krewniacy rodu Mieszka. Bronisz był odpowiedzialny za część polskiego Pomorza, dlatego jego wpływy sięgały od Jomsborga, którego był namiestnikiem, po pośrednictwo w sprawach normandzkich z państwami skandynawskimi.

.

Twierdza wikingów

Prawdopodobne jest to, że Bronisz nosił tytuł jarla honorowego Jomsborga

.

W powieści to Bronisz bronił królowej Sigrydy, wykorzystał daną mu władzę do zabezpieczenia Rugii, Szwecji i Danii od wojny na czas zjazdu w Gnieźnie, jak również uczestniczył w naradach królewskich. To w głównej mierze dzięki jego staraniom, kraj Bolesława Chrobrego podczas wczesnośredniowiecznych zmagań na Morzu Bałtyckim nie doznał uszczerbku terytorialnego, a wręcz umocnił swoją pozycję, opierając sojusze na tronach szwedzkich i duńskich. Takich zadań nie powierzano osobom, które nie były godne zaufania, ani nie posiadały zdolności by je wykonać. Bronisz budził podziw u wikingów, jako wytrawny wojownik, ale i brat jomsvking. Tak przedstawiają go sobie na jednej z biesiad w Jomsborgu: „O głowę przewyższał najroślejszych z sali. Wyprawna skóra odzieży podróżnej oblegała ciało, uwydatniając zgrabną proporcję potężnych ramion, wąskich bioder i długich, muskularnych nóg. Czoło nad brwiami mięsiste, oczy siwe o ostrym spojrzeniu, nie licującym z łagodnym uśmiechem ust okolonych płowymi wąsami. Dorodny, krzepki, męski – musieli mu to wszyscy bez zazdrości przyznać.”.277

W dziele Władysława Jana Grabskiego brakuje rzetelnej informacji o tym, kogo jarlem był tytułowy Bronisz. W powieści opisane są włości, które posiadał namiestnik Chrobrego, a mianowicie Lipie, które umiejscowione są gdzieś na pograniczu Wielkopolski z Kujawami. Ziemia należała do rodu Ganowiczów, z których wywodził się główny bohater, a centrum ich terytorium był Cisów. Były to jednak osady typowo wiejskie, a jarl był przywódcą drużyny zbrojnej. Być może sam tytuł jest mylący, ale bardziej prawdopodobnym jest to, iż Bronisz nosił tytuł jarla honorowego Jomsborga, gdyż był namiestnikiem Bolesława na ziemiach pomorskich, więc stanowił wyższą władzę od jarla samej osady.

Saga o jarlu Broniszu to powieść historyczna, ale nie brakuje w niej wątków miłosnych. Przygody głównego bohatera przeplatają się pomiędzy dworami wielkich królów, potyczkami morskimi, zmaganiami politycznymi a miłością do córki duńskiego jarla Jaranda, Helgi. Helga była dworką Sigrydy, i to tam, ratując ją z trawionego pożarem dworu w Sigtunie, poznała się z Broniszem. Początkowo Polak był onieśmielony zalotami dziewczyny, ale obiecał, że jeżeli po pięciu latach od jego odjazdu dworka się nie rozmyśli, weźmie ją za żonę. Od tego czasu następują liczne dramaty – Sigryda zerwała zaręczyny z Olafem Tryggvasonem, ten w odwecie wymusił na Jarandzie powrót wraz z córką do Norwegii, gdzie więzi oboje. W końcu wydał ją za mąż za Rogera, angielskiego earla, który wypłynął z Helgą do Anglii. Gdy Bronisz dowiedział się o tym zdarzeniu, początkowo wpadł w rozpacz, ale postanowił działać. Zorganizował wyprawę, wspomagany przez swego przyjaciela Dzika, który był jednocześnie łowczym i doradcą Sigrydy oraz jomsvikingów na ziemie brytyjskie. Wyrywa ukochaną z rąk Anglika, po czym bierze z nią ślub na dworze Swenda Widłobrodego i Sigrydy – Storrady. Małżonkowie osiedli w Lipiu, kiedy dochodzi do przyjazdu Ottona III do Gniezna, a później bitwy Swoldeńskiej. Bronisz bohatersko wyszedł ze zmagań cało, zdobywając sławę i uznanie, a zarazem dowiaduje się o tym, że Helga urodziła mu syna.

To krótkie streszczenie powieści nie oddaje w pełni złożoności postaci Bronisza. Przede wszystkim był bardzo oddanym sługą Bolesława Chrobrego. Władca Polski doceniał o starania swojego namiestnika: „Król Bolesław ufał mu i polegał na jego radach opartych zawsze na dobrej woli i doświadczeniu.”.278 Zawsze sumiennie wykonywał powierzone mu zadania, chociaż niektóre słowa księcia nie zgadzały się z jego przekonaniami. Bronisz bowiem był pobożnym wojownikiem, walczył i dla swojego władcy i Chrystusa. Chrobry natomiast nie krył przed nim spodziewanych zysków ze śmierci biskupa Wojciecha. Jarl w końcu jednak zrozumiał, że taka jest polityka i powinność władcy, aby wykorzystać wydarzenie w Prusach dla dobra kraju.

Komentarze