Etap, kiedy Bronisz traci nadzieję na odzyskanie Helgi, obrazuje jego drugą naturę. Jest wściekły, nie potrafi nad sobą zapanować nad emocjami. Akcja dzieje się w opactwie angielskim, w którym przebywała Helga. Bronisz obsadza opactwo wikingami i przesłuchuje mnichów, żeby dowiedzieć się, gdzie znajduje się jego ukochana: „Na dany przez przewodnika znak wszedł do świetlicy i stanął przed stołem, za którym siedział oparty na łokciach barczysty w łosiowym kaftanie. Z ponurej, zeszpeconej bliznami twarzy wpatrywały się w przybyłego bezlitośnie przenikliwe oczy (…) Okrutniejszym z wyglądu trudno go sobie wyobrazić.”.279 Tak opisuje Bronisza ojciec Mateusz, pustelnik, który uratował Helgę. Dochodzi pomiędzy nim a Broniszem do spowiedzi, podczas której jarl zwalcza samego siebie.

Bronisz działał też pod wpływem emocji po śmierci biskupa Wojciecha, którego sam określa mianem swojego „ojca, spowiednika i nauczyciela”.280 Wojciech w razie niepowodzenia misji zakazał wypraw odwetowych na Prusach. W międzyczasie wybuchło jednak powstanie Lutyków, w którym uczestniczyła również strona Polska. Bolesław rozkazał jarlowi pomóc siłom cesarskim, Bronisz kierując się chęcią zemsty nie potrafił dotrzymać obietnicy danej biskupowi: „Rozkazał Broniszowi uderzyć na Lutyków i pomścić spalenie Witowa. Pomścić! Pomścić! Tak rozkazał Bolesław, a biskup Wojciech?… Jeszcze raz fala serdecznego żalu przesłoniła chmurę gniewnych myśli, ale słabo już (…)”.281

.

W sadze pojawia się postać Olafa Tryggvasona

Olaf Tryggvason Źródło: Wikipedia

.

Jarl Bronisz również jest postacią złożoną, nie zawsze kieruje się zdrowym rozsądkiem, jest jednak archetypem chrześcijańskiego rycerza – honor, duma, oddanie władcy, miłość do jednej kobiety, pobożność, odwaga. Tymi cechami naszpikowana jest cała powieść. Bronisz opisywany jest przez Grabskiego, jako swego rodzaju heros sag, czyli morskich mitów, których mógłby być głównym bohaterem.

Dzik to postać na poły historyczna. Po normańsku jego imię to Diksin, a w sagach wymieniany jest jago doradca Sigrydy. Podobną rolę odgrywał też w Sadze o jarlu Broniszu. Autor opisuje go, jako wiernego, bardzo oddanego łowczego Piastówny na szwedzkim dworze. Był przyjacielem Bronisza i Olafa Tryggvasona, dopóki ten nie dopuścił się znieważenia królowej. Podobnie jak Bronisz, Grabski kreuje go jako wiernego przyjaciela i odważnego wojownika.

Według powieści Dzik był synem Bysza, który zamieszkiwał Chycinę, wyspę na Morzu Bałtyckim w okolicy Rugii. Miał trzy siostry Bożenę, która podczas nieobecności brata zarządzała Chyciną i zwierzętami szwedzkiego łowczego, Miłkę i Wandę. Pochodził z książęcego rodu rugijskiego, przez co był zakładnikiem na dworze Mieszka I, gdzie dołączył do drużyny Bolesława Chrobrego i poznał Bronisza oraz Olafa. Odznacza się tam w walkach, za co zostaje zwrócona mu wolność. Zawiązana przyjaźń przetrwała wiele lat, ale gdy Sigryda została wydana za Eryka, Dzik podąża za nią, by mógł służyć jej pomocą i radą. Bronisz opisał dzika na dworze w Sigtunie: „Można mu było zaufać na śmierć, lecz wierność jego miała jakiś inny, nie wytłumaczalny po ludzku charakter. Raczej przypominał ślepe przywiązanie psa, niż który nie powoduje się rycerskimi dążnościami sławy, honoru, wdzięczności, lecz po prostu służy, strzeże i broni tego, co mu zalecono. Przecież Dzik miał umysł bystry, sąd roztropny, w radzie był nieoceniony, umiał samodzielnie przeprowadzać trudne zadania i znał się na ludziach.”.282

Co ciekawe, Dzik pojawia się w całej fabule najczęściej w najważniejszych momentach: pożarze w Uppsali, odbiciu Helgi z rąk earla Rogera, zjeździe gnieźnieńskim, bitwie Swoldeńskiej. Rzadko jest też opisywany dokładnie jego sposób bycia. Grabski kreuje go na poczciwego przyjaciela, prawego człowieka, który w swojej dobrotliwości ludzi porównuje do zwierząt, względem ich charakteru. Bronisz przypomina łowczemu żubra, Sigvaldi Wilka, Tryggvason Jelenia, a Sulisław, jego wuj a arkoński kapłan – lisa. Jedynie Sigrydzie nie przypisał żadnego zwierzęcego odpowiednika.

Zazwyczaj pogodny Dzik, traci dobry humor, w chwilach gdy Sigryda jest na niego zła, ale apogeum jego przygnębienia sięga, gdy wraca na Chycinę i nie zastaje dwóch młodszych sióstr Miłki i Wandy. Starszą Bożeną nie przejął się, gdyż wiedział o jej złym usposobieniu. „Pragnął umrzeć, jak wszyscy z jego rodu umierali, rodzice przed laty (…) pamięć młodszych sióstr gnębiła go nieukojoną żałością (…) tak się odmienił jak drzewo, gdyby obciosać je z liściasty gałęzi.”.283 Dzik nie wiedział jednak o tym, że Bronisz uratował Miłkę i Wandę, a gdy opowiedział przyjacielowi, że jego rodzina jest bezpieczna, łowczy nie mógł powstrzymać wzruszenia: „Dzik za całą odpowiedź zdołał jeno wykrztusić z rozszlochanej piersi okrzyk: – Dzięki ci, bracie! – tuląc się w ramiona przyjaciela dał poznać luty mąż, jakie ma czułe serce dla swych siostrzyc.”.284

Władca Chyciny był powiernikiem Sigrydy. O jego oddaniu świadczy fakt, że na porachunki z Olafem Tryggvasonem postanowił wybudować okręt, który będzie mógł się mierzyć z potężnymi łodziami Norwega. Statek swój na cześć królowej nazwał Storrada. Postać Dzika raczej nie nadaje się na głównego bohatera sag – jest dodatkiem, nieodłącznym, mądrym przyjacielem, ale nie ma ani tyle charyzmy co Tryggvason, ani takiej pozycji jak Bronisz. Cechy Dzika to jednak same cnoty, a najważniejsza z nich jest wierność, której nigdy nie stracił, ani dla królowej Sigrydy, ani dla jarla Bronisza.

Krzysztof Marcin Stachura

—————————————————————– Źródła ——————————————————————–

W. Grabski, dz. cyt., s. 159.

277 Tamże, s. 17 – 18.

278 Tamże, s. 27.
279 Tamże, s. 312.
280 Tamże, s. 315.

281 Tamże, s. 91.

282 Tamże, s. 49.

283 Tamże, s. 398.
284 Tamże, s. 400.

Komentarze