W Sadze o jarlu Broniszu przeplatają się różne wierzenia bohaterów. Wikingowie wierzą w panteon bogów skandynawskich, Rugijczycy w Świętowita, a na kontynencie mamy do czynienia z wiarą chrześcijańską. Religia kształtowała charakter wielu postaci w powieści.

Bronisz i reszta Polaków charakteryzuje się olbrzymią pobożnością, stara się zawsze postępować zgodnie z dogmatami wiary chrystusowej. Wikingowie, wierzący, że po dumnej śmierci na polu walki dostąpią zaszczytu zasiadania u boku Odyna w Walhalli cenią sobie odwagę i upór. Kapłani z Rugii, pogańscy fanatycy, którzy jako ostatni odrzucili pogaństwo, przedstawieni są, jako chciwi oszuści, potrafiący manipulować społeczeństwem. Religia w rodzącym się państwie miała ogromne znaczenie. Była spoiwem, które łączyło społeczeństwo w jednym duchu. Ujednolicenie wierzeń społeczeństwa dawało władcom rękojmie, do kierowania ludem. Wierzono, że monarcha swoją władzę otrzymywał od samego Boga i jest jego namiestnikiem na podległej mu ziemi.285 Dla królów i książąt stanowiło to rękojmie do sprawnego rządzenia. Oddana armia, wierząca w siłę swojego władcy, który wspomagany przez Boga wiódł ich do boju miała podwójne morale. Walczyli nie tylko dla państwa, monarchy, ale przede wszystkim dla swojego Stwórcy.286 Rodziła się potrzeba manifestacji swojej wiary – wikingowie malowali runy i symbole normańskie, nosili zawieszki z młotem Thora, chrześcijanie nosili krzyże.

.

Saga o Jarlu Broniszu

Naczelnym bóstwem wikingów był Odyn Źródło: historia.org

.

Odpowiada to opisowi Bronisza, który mimo złości i bezradności w poszukiwaniu Helgi przepytuje zakonników opactwa angielskiego. Grabski przedstawia jarla w tym fragmencie jako zrozpaczonego, strasznego najeźdźcę. Ojciec Mateusz, pustelnik początkowo się go boi: „Tak się ważyli, mocowali wzrokiem, obaj nieruchomi i milczący, przez długą chwilę. Oblicze zbója jakby zmiękło w surowym wyrazie. Powoli odwrócił oczy, zdjął łokcie ze stołu i powstając wyprostował swą olbrzymią postać. Ale nie jego wzrost tak zdumiał pustelnika, lecz wielki, złoty krzyż, który dostrzegł na łosiowym kaftanie. Konung pochylił głowę i cicho, lecz wyraźnie wypowiedział: – Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!”.287

Wikingowie wierzyli w wielu bogów. W religiach politeistycznych zawsze jednak prym wiedzie jedno, naczelne bóstwo. W tym przypadku był nim Odyn (ryc. 42). Według nordyjskich mitów był stworzycielem świata, wyrzeźbionym z ciała olbrzyma Ymira. Z jego kości stworzył góry, czaszka posłużyła jako niebo, z mózgu wyrzeźbił chmury, krew stanowiła rzeki, jeziora i morza, a z zębów głazy. Odyn odznaczał się mądrością, którą posiadł pijąc ze źródła mądrości ze studni Mimira, okupioną stratą oka: „Wszystko wiem, Odinie, gdzieżeś oko ukrył. Wiem, że Odina oko jest ukryte. W sławnej Mimira studni; Każdego rana Mimir pije miód z zastawu Odina.”.288 Odyn przybierał różne postacie, aby nie być rozpoznanym na ziemi.

Innymi atrybutami Odyna była jego włócznia Gungir, co oznacza drgającą kołyszącą się.289 Posiadał długą, siwą brodę, najczęściej był przedstawiany z płaszczem i szerokim kapeluszem bądź kapturem na głowie. Towarzyszyły mu dwa kruki – Huginna, którego imię znaczyło myśl i Muninn – pamięć.290 Najwyższy z bogów na nordyjskim panteonie obawiał się o swoje kruki, czego przykład mamy w dziele Hervarar Saga: „Huginn i Muninn codziennie latają, ponad ziemi ogromem; Boję się, że Huginn może nie powrócić, o Muninna większa ma troska.”.291 Oprócz kuków Odyna posiada też dwa wilki, Geri i Freki, czyli Zachłanny i Srogi.292 Ponadto dosiada śnieżnobiałego konia Sleipnira o ośmiu nogach.293 Sleipnira był najszybszym koniem na świecie, potrafił ponadto latać.

Kolejnym ważnym bóstwem dla wikingów był Thor, syn Odyna (ryc. 43). Jego imię oznaczało grom, taki był też jego atrybut. Thor był przedstawiany jako rudy, potężny, niezwykle silny mężczyzna z nieodłącznym młotem Mjöllnirem, którym wywołuje grzmoty.294 Gromowładny, bo tak też jest nazywany Thor, posiadał bardziej ludzkie cechy niż jego ojciec, dlatego też cieszył się większą popularnością wśród ludzi. Przemieszczał się w rydwanie, zaprzęgniętym w kozły. Wikingowie darzyli go szczególną czcią – był w końcu bogiem wojny.
Posiadał atrybuty, które odpowiadały rozumowaniu średniowiecznych wojowników – młot i tarczę, ponadto Thor był bardzo odważny, nie bał się pojedynkować z silniejszymi od siebie, decyzje podejmował szybko i zazwyczaj do ich rozwiązywania korzystał ze swojej olbrzymiej siły.295 Ponadto był dobrym towarzyszem podczas biesiady – uwielbiał pić i jeść bez umiaru, w gniewie był nieustępliwy, ale wyłączając to był prostoduszny, dlatego podbił serca prostych wikingów.
Loki to postać, która pojawia się niemalże w każdym micie nordyjskim. Przebiegły, chytry bóg, w każdej sytuacji starał się wyciągać korzyści. Potrafił podobnie jak Odyn zmieniać kształty, przemieniać się w zwierzęta bądź innych bogów. Jako pół olbrzym był w stanie poruszać się bezpiecznie zarówno po boskim Asgardzie, jak i po krainie olbrzymów. Niejednokrotnie wykorzystywał swoje magiczne zdolności z jednej strony do swoich niecnych celów, a z drugiej dla dobra Asów, czyli społeczności nordyjskich bogów. Posiadał też atrybuty homoseksualne, ponieważ spłodził konia Odyna, a także przebywał w świecie ludzi śmiertelnych jako kobieta, gdzie pracował i rodził dzieci, za co był niemile widziany w Asgardzie. Niewątpliwie jest to postać demoniczna, a wręcz zła, ale przede wszystkim niezbędna do funkcjonowania mitycznego świata.

Loki był mieszańcem – pół olbrzymem – pół bogiem. Jego ojcem był olbrzym Farabauti i bogini Nal. Jego potomstwo to najczęściej potwory, a najważniejsze z nich dla historii Asgardu to Fenrir i Hel.296 Mimo jego wszystkich złych uczynków, jakich dopuścił się względem bogów, niejednokrotnie służył im pomocą. To dzięki niemu Thor otrzymał swój młot, a Odyn włócznie i swojego konia.297 Loki jednak to przede wszystkim sprawca zguby Asgardu – nieproszony na ucztę zabił sługę gospodarza, po czym pozbawił życia Baldra, za co został wygnany. Ukrywa się w górach w postaci łososia. Bogowie, wiedzieli o poczynaniach Lokiego i złapali go w sieć, po czym umieścili w osobliwym więzieniu.298 Spętanego jelitami swojego syna, przykuli go do trzech skał, a nad głową umieścili jadowitego węża, który jadem szpecił i zadawał ból Lokmiemu (ryc. 44). Jego żona, Sigyn, zbierała w naczynie jad gada, ale gdy musiała je opróżnić, jad węża kapał na głowę skazańca i wywoływał drżenie jego ciała, co powodowało trzęsienie ziemi.299 Wikingowie wierzyli w moc swoich bogów. Thor był bogiem wszystkich utożsamiających się z walką, uczciwą pracą i siłą. Odyn był bóstwem wszechrzeczy,

najmądrzejszym pośród wszystkich, upatrywany był jako ojciec, który gwarantował swoim dzieciom, czyli wikingom ucztę na Walhalli i uczestnictwo w ostatniej bitwie podczas Ragnaröku, zmierzchu bogów.300 Mity o końcu świata pomogą lepiej zrozumieć światopogląd nordyjskich wojowników.

 

Komentarze