Silezaur z Krasiejowa

Czym jest Silezaur? To rodzaj archeozaura, który zamieszkiwał tereny współczesnej Europy (w tym również Polskę) w okresie późnego triasu, czyli okresu w historii Ziemi, który rozpoczął się 228,7 milionów lat temu a zakończył 199,6 . Odkryto już kilkanaście szkieletów tego zwierzęcia, dzięki czemu dość dokładnie udało się odtworzyć i zrekonstruować morfologię gada. 

Z badań wynika, że był to zwinny i szybki średniej wielkości roślinożerca, który prowadził stadny tryb życia.W świecie nauki do dziś trwa dyskusja czy zwierze należy zaliczyć do dinozaurów czy archeozaurów, a zatem przodków tych pierwszych, znajdujących się na niższym etapie ewolucji. Trudno powiedzieć, ale większość paleontologów uznaje go za przodka właściwych dinozaurów.

Gad został nazwany Silezaurem, ponieważ wszystkie jego skamieniałości, które nie wywołują kontrowersji i bezsprzecznie należą do tego gatunku, odkryto w Polsce, a dokładnie w Krasiejowie w województwie opolskim. 

Silesaurus był średniej wielkości czworonożnym zwierzęciem – mierzył nieco ponad dwa metry długości. Wykazywał nietypową kombinację cech zarówno zaawansowanych, jak i prymitywnych. Długość czaszki silezaura szacuje się na około 17 cm. Budowa kości szczęki jest prawdopodobnie jedną z cech charakterystycznych zwierzęcia. W dwóch odnalezionych kościach przedszczękowych znajdowały się cztery zębodoły, zaś w dobrze zachowanej kości szczękowej ZPAL Ab III/361 – jedenaście. Również u ZPAL Ab III/361 odnaleziono połączone ze sobą kości nosowe, jednak tylko lewa jest względnie kompletna. U kilku osobników zachowały się pozostałości puszek mózgowych pozwalające na jej dość dokładną rekonstrukcję. Nietypową cechą jest obecność stosunkowo dużego otworu w kości nadpotylicznej, prawdopodobnie dla żyły grzbietowej głowy. W kości zębowej ZPAL Ab III/361/27 znajduje się 12 zębodołów – w jedenastu z nich zęby zachowały się in situ. Wierzchołek kości zębowych prawdopodobnie pokrywała rogowa substancja tworząca ostry dziób.

Pierwszy materiał kostny z Krasiejowa, zaliczony do nieokreślonych bliżej dinozaurów, opisano z dolnego poziomu kościonośnego w 2000 r., a następnie w 2001 r. jako należący do archozaura być może związanego z herrerazaurydami. Silesaurus został opisany przez Jerzego Dzika na łamach „Journal of Vertebrate Paleontology” we wrześniu 2003 roku. Nazwa rodzajowa pochodzi od łacińskiej nazwy Śląska (Silesia) oraz zlatynizowanego greckiego słowa sauros, oznaczającego „jaszczur”, zaś gatunkowa gatunku typowego, opolensis, od Opola – odnoszą się one do miejsca odnalezienia pierwszych jego szczątków. Holotypem jest niekompletny szkielet oznaczony numerem katalogowym ZPAL Ab III/361. Wszystkie okazy przypisywane bezpośrednio do S. opolensis pochodzą z triasowych osadów z okolic Krasiejowa w powiecie opolskim. Do 2002 roku wydobyto ponad czterysta kości należących do więcej niż siedmiu osobników, przypuszczalnie do około dwudziestu. Wszystkie odkryte wówczas kości należały do dorosłych zwierząt. Prawdopodobnie stanowiły jedno stado, które zginęło w wyniku kataklizmu. Później odnaleziono więcej skamieniałości silezaurów, a także przeprowadzono dodatkową preparację wcześniej odkrytych szczątków. Proksymalną część kości udowej bardzo podobną do silezaurzej odkryto również w górnotriasowych osadach w Woźnikach – autorzy przypisali ją jednak jedynie do Dinosauriformes.

Kształtem koron i wzorem ząbkowania zęby silezaura nie przypominają zębów drapieżnych archozaurów. Podobnie jak u wczesnych roślinożernych dinozaurów liczba zębów była zredukowana. Dzik porównał ją u silezaura, tekodontozaura i pisanozaura. U tekodontozaura, wczesnego zauropodomorfa, liczba zębów u osobnika dorosłego wynosiła 21, podczas gdy u młodocianego – 14.Pisanosaurus miał 15 zębów, niewiele więcej niż 12 silezaura, jednak zajmowały one znacznie większą powierzchnię kości zębowej niż uSilesaurus. Langer i Benton stwierdzili jednak, że prawdziwa roślinożerność wydaje się być u bazalnych archozaurów rzadsza, niż się to często przyjmuje, a silezaur odpowiada ogólnemu wzorcowi, który nie musi jednoznacznie dowodzić takiej diety. Badania mikrostarcia szkliwa wskazują, że silezaur odżywiał się miękkimi roślinami, jednak nie pozwalają na odrzucenie koncepcji o jego wszystkożerności. Pionowe ruchy szczęk silezaura nie były tak zaawansowane jak u rynchozaurów czy synapsydów, jednak silezaur nie odbiegał pod tym względem od innego roślinożernego lub wszystkożernego archozaura z Krasiejowa – aetozaura Stagonolepis.

Długie kończyny przednie dowodzą, że Silesaurus poruszał się na czterech kończynach. Sugeruje to, iż różnorodność wczesnych dinozaurów i ich najbliższych krewnych jest niedoreprezentowana w zapisie kopalnym, a bazalni przedstawiciele tych grup zajmowali prawdopodobnie znacznie więcej nisz, aniżeli wcześniej sądzono. Kości piętowa i skokowa są przystosowane do szybkości – silezaur przypuszczalnie biegał wyłącznie na tylnych kończynach na co wskazuje obecność trzech kręgów krzyżowych mocno połączonych żebrami z piszczelą oraz długi ogon stanowiący przeciwwagę dla reszty ciała.

Silesaurus jest pierwszym taksonem bazalnego dinozauromorfa, którego mikrostrukturę kości zbadano. Badania histologiczne niektórych kości długich oraz żeber wykazały stosunkowo szybkie tempo wzrostu. Było ono wyższe niż u większości archozaurów z grupy Crurotarsi, z wyjątkiem niewielkiego krokodylomorfa Terrestrisuchus oraz rauizucha Postosuchus, jednak znacząco niższe niż u dużych, szybko rosnących dinozaurów, takich jak Maiasaura, a nawet niewiele większy od silezaura celofyz. Badania Łucji Fostowicz-Frelik i Tomasza Suleja sugerują, że silezaury rosły prawdopodobnie w niecyklicznych okresach przyspieszonego rozwoju, zwłaszcza we wcześniejszych stadiach ontogenetycznych. Wydaje się prawdopodobne, że Silesaurusosiągał pełne rozmiary po około roku, po czym tempo wzrostu gwałtownie spadało. Mikrostruktura kości sugeruje, że silezaur należał do grupy zwinnych i aktywnych archozaurów oraz niewielkich dinozaurów, takich jak m.in.: Terrestrisuchus, Confuciusornis, Scutellosaurus, Orodromeus czy Lesothosaurus. Skutkowałoby to wyższym metabolizmem, jednak dowody na stałocieplność silezaura zdaniem autorów wciąż są niewystarczające.

.

silezaur

Szkielet Silesaurusa.

.

Komentarze