W powieści Saga o jarlu Broniszu mamy do czynienia z nadawaniem imion broni. I w ten sposób Broniszowy miecz to Ścinacz Łbów, oręż Olafa Tryggvasona to Mściciel Tryggvy a Dzika – Kąsacz Łydek: „Druhowie zaprzysięgli sobie wtedy wieczną przyjaźń, a Olaf z Broniszem pomienili się mieczami, ślubując przy tym, że nigdy owe miecze nie skrzyżują się we wrogim zamyśle.

Olaf otrzymał od Bronisza jego słynny piastowski oręż, który z czasem ochrzczono mianem Mściciela Tryggvy. Bronisza miecz zasłynął jako Ścinacz Łbów. Dzika oręż przezwano Kąsaczem Łydek. A przysięgli sobie ci trzej wówczas: Bronisz – na Chrystusa, Olaf – na Odyna, a Dzik – na Światowita, rańskiego bożka Arkony.”.307 Bractwo miecza było właściwie tożsame z bractwem krwi. Co więcej, ten osobliwy związek obligował do zachowania pokoju, a to znaczy, że w przypadku waśni, jeden nie mógł walczyć przeciwko drugiemu tym orężem. Nie inaczej ma się sytuacja w przypadku podarowania komuś broni. Taki dar oznaczał ofertę pokoju, brak złych zamiarów wobec obdarowanego, a wręcz ofertę sojuszu.308 Przykład takiego sojuszu znajdujemy w dziele Grabskiego, kiedy Bronisz przybywa na Rugię z zaproszeniem na zjazd gnieźnieński i podarowuje Sulisławowi, kapłanowi Świętowita miecz: „Z niepokojem, gdy poseł postąpił w przód trzy kroki, przeżegnał się, odpasał złocisty miecz, niósł go na wyciągniętych dłoniach, podszedł do posągu Światowita i złożył na podnóżku. To uczynniwszy, Bronisz zawrócił i stanąwszy przed kapłanami głosem doniosłym oznajmił im, że oto w imieniu Bolesława ofiarował Światowitowi miecz na znak, że władca Polski życzy świętej Ranie, by się wzmogła w siłach orężnych. Niechaj okaże się, iż godną jest stać u jego boku nie jako sąsiad uległy, ale mężny sojusznik, na którego mógłby liczyć w potrzebie, dzieląc się z nim zarówno sławą wspólnych zwycięstw, jak i zdobyczą.”.309

.

Miecze typologia

Typologia mieczy według Wheelera Źródło zdj. https://www.lorica.pl/historia-szermierki/szermierka-artykul1.php

.

Grabski opisał też, jak uniknąć niebezpieczeństwa walki ze swoim mieczowym bratem. Akcja toczyła się podczas bitwy Swoldeńskiej, po dwóch stronach barykady stanęli jarl Bronisz i król Norwegii Olaf Tryggvason: „- Wy jesteście zgubieni! Otoczyłem was siedmioma dziesiątkami okrętów. Za wami jomsborczycy na mojej służbie. Prócz mojej łaski nic nie macie! – Mamy miecze! -Mój miecz dla ciebie śmierć, zuchwały psie! – Toś ty się z psem na miecze mieniał i wierność psu ślubował?Spojrzyj Olafie! Ja ten, ongiś twój miecz, dziś odpinam i topię w morzu, by snadź żelazo Mściciela Tryggvy nie zbrukało się krwią jego syna. – Ja twego plugawego miecza już dawno nie noszę! – Ja nosiłem, chociaż mnie krzywdził. Niechaj nas Bóg rozsądzi. Przebaczam ci, a walczę z tobą na rozkaz mego króla.”.310 Można przypuszczać, że był to częsty wybieg podczas ewentualnej walki braci po mieczu, posiadając dwie bronie, nie trzeba krzyżować bratnich ostrzy (ryc. 46).

Prawdziwym jednak artefaktem była Włócznia świętego Maurycego (ryc. 47). Włócznia sama w sobie jest symbolem władzy, ale też była wykorzystywana do nordyjskich rytuałów, bowiem śmiertelny cios zadany włócznią oddawał zbitego na ofiarę Odyna.311
Następnym symbolem może być wianek, darowany Broniszowi przez Helgę. Była to iście rycerska scena – jarl, ubiegający się o rękę Helgi, otrzymuje jako odpowiedź i przyrzeczenie od niej wianek: „Helga nie odpowiedziała ani słowem, ale za to czyn jej był bardzo wymowny. Odpięła z włosów swój dziewiczy zdobny bezcennymi szafirami wianek, i przywiązała go na prawymi ramieniu Bronisza (…)”.312 Taki dar niósł ze sobą obietnice zamążpójścia. Wybranek powinien nosić go zawsze przy sobie, by mieć cząstkę swojej ukochanej.313
Zwierzęta to także symbole. Dzik, w swojej prostolinijności łowczego, porównał paru bohaterów do zwierząt: „Bronisz na przykład był dla niego żubrem, Olaf – jeleniem, Sigvaldi – wilkiem, stryj Sulisław, najwyższy kapłan Arkony – lisem, Jarand- niedźwiedziem, a on sam -dzikiem (…)”.314 Żubr i niedźwiedź to oczywiście analogia do siły i mądrości. Lis to porównanie do sprytu i przebiegłości. Wilk kojarzony jest wytrwałością w dążeniu do obieranych celów. Ciekawa jest natomiast interpretacja Jelenia. Jeleń był ulubioną zwierzyną łowną monarchów.315 Można stwierdzić, że Olaf Tryggvason był zwierzyną, którą upolowali wspólnie Bolesław Chrobry, Swend Widłobrody i król szwedzki Olaf, syn królowej Sigrydy.

Dzik jest za to zupełnie inaczej przedstawiany w literaturze. Wierzenia celtyckich druidów, podziw nad tym stworzeniem myśliwych z antycznego Rzymu czy wojowników z Germanii, w średniowieczu zastąpioną przez Ojców Kościoła.316 Imię samego Dzika odpowiada takiej interpretacji – Dzik jako pogański książę z rodu arkońskich władców, był właściwie wrogiem chrześcijan, upatrywano w dziku jako zwierzęciu cechy demoniczne, ale dla swoich rodaków był odzwierciedleniem bystrości, przenikliwości, skuteczności, solidności.317
Symbole odgrywały bardzo istotną rolę w średniowiecznym życiu. Artefakty czyniły niektórych bohaterów niepokonanymi, dany oręż uzupełniał charakter posiadającego. Nadawanie broni imienia to tworzenie więzi pomiędzy istotą ludzką a przedmiotem, dana rzecz zaczyna właściwie żyć i pomagać swojemu panu. Podobieństwo bohaterów do zwierząt, to prawie zoomorfizm. Zwierzęca natura postaci odcisnęła piętno na jego charakterze, wyglądzie, zachowaniu.
.

Krzysztof Marcin Stachura

—————————————————————– Źródła ——————————————————————–

306 W. Grabski, dz. cyt., s. 394.
307 Tamże, s. 18.
308 M. Pastoureau, Średniowieczna gra symboli, przeł. H. Igalson – Tygielska, Warszawa 2006, s. 190.309 W. Grabski., dz. cyt., s. 393.
310 Tamże, s. 530.311 L. Słupecki, dz. cyt., s. 103.
312 Tamże, s. 110 – 111.
313 M. Pastoureau, dz. cyt., s. 259.
314 W. Grabski., dz. cyt., s. 49
315 M. Pastoureau, dz. cyt., s. 85.316 Tamże, s. 82.
317 Tamże, s. 81.
 

Komentarze