Bolesław Chrobry jest jednym z najznamienitszych królów w historii Polski. Nie bez znaczenia jest też jego drugi przydomek – Wielki. Najstarszy syn Mieszka I i czeskiej księżniczki Dobrawy był bezwzględny dla swoich przeciwników politycznych. Jednym z pierwszych posunięć Bolesława po śmierci ojca, było wypędzenie macochy Ody wraz ze swoim przyrodnim rodzeństwem i ich polskimi zwolennikami.

W chwili śmierci Mieszka, Chrobry miał dwadzieścia sześć lat, własne potomstwo i trzecią żonę. Pierwszy król Polski był przede wszystkim bardzo barwną postacią. Miał silny charakter i był niezłomnym kontynuatorem wielkiego dzieła Mieszka I. To również wybitny, pewny siebie dowódca, świetny polityk i władca. Tym razem zapraszamy Was do zapoznania się z  charakterystyką zamysłów politycznych Bolesława Chrobrego do czasu interwencji czeskiej, zarysowując jego młodość i sposób dojścia do władzy.

Matejko-chrobry_at_Kiev_(Kijow)

Chrobry w Kijowie. Obraz Matejki.

Bolesław Chrobry urodził się około 967 roku i był pierworodnym synem pierwszego władcy Polski, Mieszka I (ryc. 21). Kiedy Mieszko gromi pod Cedynią margrabiego Hodona, wywołuje to niezadowolenia cesarza Ottona. W związku z tym w 972 roku pod koniec marca na cesarski dwór przyjeżdża w charakterze zakładnika politycznego młody Bolesław.171 Była to swoista inicjacja Chrobrego. Po opuszczeniu Niemiec uczestniczył we wszystkich ważnych wydarzeniach politycznych, tak więc Bolesław Chrobry brał udział w ucztach i uroczystościach państwowych, wyprawach wojennych, ucząc się tym samym, jak rządzić państwem. Książę najprawdopodobniej objął zarząd nad Małopolską, biorąc sobie w 984 roku za żonę córkę margrabiego Miśni. Po śmierci swojego teścia wypędził żonę, biorąc kolejną, dekadę później, tym razem z Węgier. Owocem tego związku był Bezprym. Kolejną żoną Chrobrego była Emnilda, która trwała u jego boku aż do 1017 roku.

Wiadomym jest, że Bolesław Chrobry zjednoczył państwo wypędzając z kraju swoją macochę i przyrodnich braci.172 Było to konieczne posunięcie, aby zachować spójność i jedność władzy. W istocie, te drastyczne decyzje w znaczący sposób wpłynęły na siłę kraju. Pozostawienie Ody i jej potomków w Polsce prowadziło do decentralizacji władzy, zwiększeniu wpływów możnych. Niemieckie zaplecze wdowy po Mieszku, a także możni książęta plemienni mogli stanowić bardzo silną opozycję. Chrobry musiał więc rozprawić się także ze zdrajcami politycznymi, dlatego kolejnym krokiem było oślepienie w ramach kary swoich przybocznych – Odylena i Przybywoja. Taktyka Bolesława przyniosła wymierne skutki – po 3 latach walk wewnętrznych, w 995 roku pierworodny Mieszka I staje się jedynym władcą na ziemiach piastowskich. Mogłoby się wydawać, że wydalenie Ody z dziećmi, pochodzącej przecież z Niemiec, oziębi stosunki z cesarstwem. Nic bardziej mylnego. Dobre stosunki z Ottonem III to kolejny wyśmienity krok księcia. Chrobry wysyłał Niemcom posiłki w potyczkach ze Słowianami Połabskimi, a w roku 995 sam stanął na czele wyprawy połabskiej.173 Niemcy chcieli wieczyście zdobyć terytorium Połabian, Piast chciał zabezpieczyć granicę przed tym nieobliczalnym plemieniem Słowian. Ponadto, w rok później Otton obejmuje władzę w Niemczech, przewidując ten ruch Chrobry okazał się wiernym sojusznikiem, oddanym chrześcijańskiej sprawie.

Potwierdzi to w roku 995, przyjmując do siebie uciekinierów z Czech.174 Najznamienitszym z nich był bez wątpienia święty Wojciech. Jest to jednak wymowny i bardzo ważny argument na potwierdzenie przemyślności Chrobrego – przybliża się do państwa kościelnego i cesarstwa, udzielając azylu biskupowi i oferując pomoc jego rodzinie. Zresztą konflikt z Czechami trwał od 990 roku. Władzę dzierżył jeszcze wtedy Mieszko I, a w Czechach Bolesław II. Niewiele wiemy o przyczynach konfliktu, ale jest to pierwszy zatarg od blisko ćwierć wieku z południowym sąsiadem Polski. Najlepiej obrazuje to Thietmar: „W tym czasie Mieszko i Bolesław bardzo sobie szkodzili. Bolesław przyzwał na pomoc Lutyków, wiernych zawsze jemu i jego rodzicom. Mieszko odwołał się do pomocy cesarzowej (…) Wówczas 13 lipca nadszedł Bolesław w szyku bojowym: z obydwóch stron byli wysłani posłowie. Ze strony Bolesława niejaki rycerz imieniem Slopan przystąpił do zobaczenia naszych szyków i po powrocie stamtąd był pytany przez pana, jakie to wojsko tam jest, czy można z nim walczyć, czy nie. Otoczenie bowiem jego namawiało go, by nikomu z naszych nie pozwolił ujść z życiem. Ten mu powiedział: Wojsko to małe jest co do ilości, jakości jednak najlepszej i całe jest w żelazie, Możesz z nim walczyć, jeżeli jednak zwyciężysz, tak się osłabisz, że uchodząc następującego na ciebie wręcz Mieszka nie unikniesz, a w Sasach będziesz miał wrogów na wieki. Jeżeli zaś będziesz pobity, koniec z tobą i twoim królestwem (…)”.175Z tego opisu wynika, że to Bolesław II był stroną zaczepną, sprzymierzając się z Lutykami przeciwko Polsce. Pomocy Mieszkowi udzieliła Teofano, regentka na stolcu cesarskim, ale posiłki niemieckie postąpiły wbrew jej woli, przyłączając się później do strony czeskiej. „W tego rodzaju rozmowach uspokoił się gniew jego, zawarto pokój (Czechów z Niemcami) po czym zwrócił się do książąt naszych, by ci, którzy przybyli przeciw niemu, podążyli z nim na Mieszka (…)”.176

Mieszko wykazał się olbrzymią odwagą – mając w ręku oddziały niemieckie Bolesław II miał przewagę polityczną. Polak jednak nie ugiął się szantażowi, zachowując zdobyte ziemie. Zdobycze Chrobrego opisuje też Anonim: „Czyż to nie on ujarzmił Morawy i Czechy, a w Pradze stolec książęcy zajął i swym zastępcą go poruczył?(…) Czyż zresztą trzeba dokładnie wymieniać jego zwycięstwa i tryumfy nad ludami niewiernymi, skoro wiadomo, że je nijako swymi stopami podeptał!”.177

Te działania miały znamienny wpływ na dalszą politykę Polski. Po śmierci Ottona III władzę obejmuje Henryk II, który nie zdążył opanować jeszcze całkowitych rządów w Rzeszy. Chrobry wykorzystując napiętą sytuację wewnętrzną u zachodniego sąsiada zajmuje Milsko, Miśnię i Łużyce, co oficjalnie akceptuje Henryk po pacyfikacji swojego kraju. W Czechach władzę sprawował Bolesław III Rudy, zmuszając swoich braci Udalryka i Jaromira do opuszczenia kraju, szukających azylu w Niemczech. Chcą znaleźć poparcie w kraju, został zmuszony do wypędzenia Władywoja, który uszedł na dwór Bolesława Chrobrego. Te działania czeskiego władcy nie spotkały się z zadowoleniem możnych, którzy obalili Bolesława i zamierzali oddać władzę w ręce Władywoja.178 Chrobry poparł wygnańca, zdobywając w ten sposób wpływy w Czechach, jednak Władywoj oddał hołd lenny Henrykowi II. Plany Piasta zostały opóźnione, ale w 1003 roku umiera czeski władca, a Chrobry sprzymierza się z wygnanym wcześniej Bolesławem III Rudym, osadzając go na tronie. Bolesław Rudy wzbudził jednak po raz kolejny niezadowolenie w kraju – Chrobry zostaje zmuszony do oślepienia swojego niedawnego sojusznika i wypędza go ponownie z Czech, i sam objął tam władzę.

Oczywiście działania Chrobrego nie spotkały się aprobatą strony niemieckiej. Wynikiem tego była szesnastoletnia wojna z zachodnim sąsiadem, z której to Bolesław wyniósł większe korzyści. Na mocy pokoju w Budziszynie, który został zawarty w 1018 roku przyłączył do Polski Milsko i Łużyce. Przyszły król Polski wykazał się we wszystkich swoich działaniach wielką pomysłowością, sprytem, potrafił widzieć dalej niż jego wrogowie, dzięki czemu mógł w sposób dość hardy wkraczać na ziemie czeskie i niemieckie. Solidny dowódca wojsk, karał, ale i był hojny dla swoich żołnierzy. Postać pierwszego polskiego króla świetnie opisuje Władysław Jan Grabski: „Kto by nie znał władcy polskiego, w tym jeźdźcu pysznie przyodzianym łatwo by dopatrzył się słynnego u Normanów konunga Burisleifa, płowowłosego olbrzyma o bystrych oczach, wielkim, orlim nosie i bujnych wąsiskach, okalających pożądliwe wargi. Biła od niego krzepkość i męska swoboda. Ruchy miał zamaszyste, pewne siebie, śmiech gromki, mowę łatwą i przystępną. Kto nie widział jego oblicza skażanego gniewem, chętnie poddawał się ujmującej prostocie jego obyczajów. Ci zaś, którzy poznali go, jak umie myśleć w powadze, jak pamięta, co trzeba, jak przewiduje przyszłość, tym bardziej ufali, że nigdy nie zawiedzie i nie opuści tych, co mu wiernie służą.”.179

.

Krzysztof Marcin Stachura

——————————————- Źródła ————————–

171 A. Grabski, Bolesław Chrobry. Zarys dziejów politycznych i wojskowych, Warszawa 1966, s. 58.
172 J. Strzelczyk, Bolesław Chrobry, Poznań 2000, s. 68.
173 Słownik władców polskich, pod red. Józefa Dobosza, Poznań 1997, s. 43.
174 K. Tymieniecki, Bolesław Chrobry, [w:] Słownik Starożytności Słowiańskich, t. I, pod red. W. Kowalenki i G. Labudy, Warszawa – Wrocław – Kraków 1961s. 144.
175 Kronika Thietmara, s. 61 – 62.
176 Tamże, s. 62.
177 Anonim, tzw. Gall, dz. cyt., s. 18.
178 A. Grabski, dz. cyt., s. 132.
179 W. Grabski, Saga o jarlu Broniszu, Katowice 2004, s. 62.

Komentarze