Morze Bałtyckie, to akwen, który otaczało wiele państw w X wieku, z których każde chciało mieć znaczące wpływy morskie. Dla handlu morskiego największym zagrożeniem byli Wikingowie, grasujący po morzu. Każde wczesnośredniowieczne państwo dbało o swoje wpływy na akwenie, musiały więc umiejętnie dobierać sojusze, szlaki, jak również stosować przeróżne środki ostrożności, ze względu na piratów.

Mistrzostwem w sztuce szkutnictwa jak i piractwa odznaczały się państwa skandynawskie, czyli Dania, Szwecja i Norwegia. Nie należy jednak zapominać o znaczącej roli Słowian – Rugijczycy i Obodrzyci dysponowali całkiem pokaźną flotą, która niejednokrotnie krzyżowała plany Niemców, ale również Skandynawów. Flota Bolesława Chrobrego opierała się głównie na wikingach z Jomsborga, którym rządził od 986 jarl Sigvaldi, połączony związkiem małżeńskim z córką Mieszka I, Astrydą, stając się jednocześnie namiestnikiem księcia nad państewkiem wolińskim.108

Dania to kraj, który w pewnym sensie zamykał drogę z Morza Bałtyckiego na Północne. Linia brzegowa ukształtowana jest licznymi fiordami i zatokami, które sprzyjały, przy pirackich wypadach. Teren samego lądu jest pagórkowaty, występują jednak również niziny, z licznymi jeziorami.109 We wczesnym średniowieczu Duńczycy parali się głównie, jak zresztą większość ludów skandynawskich, piractwem i handlem. Rolnictwo odgrywało również ważną rolę. Większa część terytorium była obsiana zbożami, grochem, kapustą, ale zajmowali się tym głównie niewolnicy, wikingowie natomiast wtedy, gdy powracali do swoich domów z wypraw łupieżczych. Najczęstszą formą osadnictwa były wsie, które były często przesuwane i przebudowywane, ze względu na słabą trwałość domostw.110 Głównym szlakiem handlowym Danii była Odra, bardzo ważnym punktem tej drogi był Wolin, z którego towary trafiały do Bronholmu, Skonii i Jutlandii.111

1

Właśnie na tym szlaku dochodziło najczęściej do napadów Wikingów. Kolejną ważną trasą morską, była ta prowadząca przez Truso. Bardzo ważne jest to, że Duńczycy utrzymywali cały czas kontakty handlowe z Pomorzem, o czym świadczą liczne znaleziska archeologiczne, takie jak monety, czy broń.112

W okresie wczesnośredniowiecznym Dania, pomijając oczywiście wyprawy wikińskie walczyła z Niemcami, Rugijczykami, Norwegami i Anglikami. Wojna z Niemcami miała podłoże chrześcijańskie. Podczas chrystianizacji ziem duńskich, biskup Adaldag na w latach 947/948 założył biskupstwa w Szlezwiku, Ribe i Aarhus, obsadzając je niemieckimi biskupami, których zatwierdził zresztą sam Otton I.113 Sam biskup Adaldag stał się legatem całej Północy, czyli Danii, Szwecji i Norwegii, a nawet Islandi i Grenlandii, co nie spodobało się kościołowi niemieckiemu.114 Całkowitą chrystianizację wprowadził jednak dopiero Harald Sinozębny w latach 953 – 965, przyjmując chrzest osobiście razem ze swoimi przybocznymi, w tym czasie Otton I, bez wiedzy duńskiego króla, wprowadził przywileje dla kościoła, chcąc w ten sposób zdobyć wpływy na ziemiach skandynawskich. Haraldowi interwencja niemiecka w sprawy duńskie się nie spodobała, sprzymierzył się więc z Obodrytami i ożenił się z córką Mściwoja, Tove.115 Nie pomogło to jednak w starciu z silną Rzeszą Niemiecką. Po śmierci Ottona I, jego syn, Otton II uderzył na Danevirke, zdobywając tym samym południową Jutlandię, a co za tym idzie – otworzył sobie drogę do podboju Danii.

Około 966 roku na świat przychodzi przyszły król Danii, Swend Widłobrody, syn Haralda Sinozębnego, a późniejszy mąż Świętosławy – Storrady. To właśnie Swen, wraz z Bolesławem Chrobrym rozprawił się z młodym królem Norwegii Olafem Trygvassonem. Konflikt ten to główny wątek i punkt kulminacyjny w powieści Władysława Jana Grabskiego. Poprzez liczne perypetie, Swend trafia najpierw do polskiej niewoli i początkowo jest przetrzymywany w Jomsoborgu. Dokonał tego Sigvaldi, ówczesny jarl Jomsoborga, wydając go Bolesławowi Chrobremu, za co w nagrodę otrzymał rękę księżniczki Astrydy, siostry późniejszego króla Polski. „Sigvaldi z wielką niecierpliwością wyczekiwał znaku od Bronisza. Chociaż serce miał pełne tryumfu, kołatała się w nim obawa, czy przez zawód, który sprawił polskiej drużynie (…) nie naraził jej na straty albo nawet klęskę. Wprawdzie pojmanie Swenda było ogromną zdobyczą, lecz Bolesławowi nie zrównoważyłoby na pewno utraty wojska.”.116

Bolesław przyjął go jako jeńca więziennego, władcy zresztą mieli okazję się poznać na dworze Ottona, ponieważ przebywali tam oboje jako zakładnicy wojenni.117 Wypuścił z niewoli Swenda, zacieśniając tym samym stosunki polsko – duńskie. Bolesław przewidywał, iż ówczesny narzeczony jego siostry, Olaf Trygvasson w niedługim czasie będzie chciał zdobyć wielkie wpływy w Szwecji, dlatego sojusz z królem Danii był jak najbardziej na miejscu.

Szczegółowy opis konfliktu zamieszczony będzie w późniejszych tekstach. Cała Saga o jarlu Broniszu traktuje o konflikcie bałtyckim pomiędzy Szwecją, Danią, Norwegią a Polską. Tłem powieści jest romantyczny wątek miłości do pięknej Sigrydy Olafa Trygvassona, niezmordowanego Wikinga i króla bez tronu (ryc. 13 i 14). To właśnie nieudane starania się Norwega o rękę Piastówny doprowadziły do konfliktu na linii Norwegia – Dania. Szwecja była bardzo ważnym sojusznikiem Bolesława Chrobrego. W 985 roku Świętosława, córka Mieszka I wychodzi za mąż za Eryka Zwycięskiego, z którym miała dwójkę dzieci – Olafa Skottkonunga i córkę Holmfirdę. Polityka dynastyczna Piastów sprawiła, że wpływy Mieszka, a później Bolesława Chrobrego sięgały drugiego końca Morza Bałtyckiego.

Eryk Zwycięski przyjął chrześcijaństwo, zresztą szybko powracając do pogaństwa. „Widziano króla ojca, Eryka, jak z rozwichrzonymi włosami stając przed ołtarzem Thora wrzucał mu na ogień całe naręcze ofiarnego ptactwa, a potem, wołając klątwy, wygrażał mu zaciśniętymi pięściami.”.118

Viking_boat

Dramatyczną, niespodziwaną i niewyjaśnioną śmierć króla tłumaczono przepowiednią, jakoby oddając swój los w ręce Odyna, ale po dziesięciu latach, odda się sam Odynowi. Przez tę dekadę jednak, Eryk odnosił serię zwycięstw nad Danami i Rugijczykami, opierając się przy tym oczywiście na Polsce.119 Sojusz, jaki zawiązał się pomiędzy Erykiem a Mieszkiem, dotyczył najprawdopodobniej Jomsborga, który był wtedy pod zarządem Danów. Eryk pomagając Piastowi zdobyć twierdzę, wziął za żonę jego córkę. Za rządów Bolesława sojusz był nadal utrzymywany pomiędzy tymi dwoma państwami.

Norwegia we wczesnym średniowieczu trawiona była licznymi walkami o jej tron. Bratobójcze wojny, wygnania prawowitych władców i ich efektowne powroty do ojczyzny były świetnym materiałem do wikińskich sag. W połowie X wieku na tronie norweskim zasiada Hakon, chrześcijański władca, który pozwolił swojemu ludowi na swobodę wiary. Polityka kompromisów z ludem i podległymi mu jarlami doprowadziła w 960 roku do obalenia jego rządów przez Eryka, zwanego Krwawym Toporem, który swoją siłę militarną oparł na Duńczykach.120 Przez kolejną dekadę Norwegia pozostaje pod silnymi wpływami duńskimi, krajem rządził syn Eryka, Harald, w końcu jednak władza przeszła na jarla Hakona, który zabija króla w 970 roku.121 Około 995 roku do Norwegii powraca niestrudzony żeglarz, Olaf Trygvasson, kupując srebrem z wypraw wikińskich przychylność jarlów norweskich. Zdobył on tron, prowadząc przy tym prężnie postępującą działalność misyjną.122

.

Krzysztof Marcin Stachura

—————————————————————————————— Źródła —————————————————————–

108 L. Koczy, Polska i Skandynawia za pierwszych Piastów, Poznań 1934, s. 9.
109 W. Czpaliński, Górski K., Historia Danii, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1965, s. 13.
110 E. Roesdahl, Historia Wikingów, przekł. Franciszek Jaszuński, Gdańsk 1996, s. 91.
111 J. Kostrzewski, Dania, [w:] Słownik Starożytności Słowiańskich, t. I, pod. red. W. Kowalenki, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk, 1961, s. 327.
112 W. Czpaliński, dz. cyt., s. 34.
113 W. Czpaliński, K. Górski, Historia Danii, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1965, s. 37.
114 Tamże, s. 37.
115 Tamże, s. 39.
116 W. Grabski, dz. cyt., s. 95.
117 W. Czpaliński, K. Górski, dz. cyt., s. 40.
118 W. Grabski, dz. cyt. ,s. 34.
119 S. Kętrzyński, dz. cyt., s. 171.
120 E. Roesdahl, dz. cyt., s. 71.
121 Tamże, s. 71.
122 Tamże, s. 71.

Komentarze