Kiedy Słowianie wkroczyli do Europy? Dlaczego nie poszliśmy bardziej na zachód kontynentu?

Skąd pochodzą Słowianie

Słowianie przybyli do Europy między VI a VII wiekiem naszej ery. Najważniejsza data to rok 527, ten sam rok w którym imperator Justynian został koronowany na cesarza Bizancjum. Fot. Katarzyna Zarówna

Wielka migracja Słowian skierowana była we wszystkie kierunki: na zachód, południe i wschód od swojej praojczyzny, którą określiłem w odpowiedzi na pierwsze pytanie. Najbardziej znane kierunki migracji to te, w których Słowianie spotkali narody, które używały pisma. Do tych z pewnością należą królestwo Franków oraz Bizancjum. Prawie nic nie wiemy na temat migracji Słowian na wschód, ponieważ Wasi przodkowie nie znaleźli tam zorganizowanych państw, które mogły odnotować przybycie obcego ludu.

Słowianie przybyli do Europy między VI a VII wiekiem naszej ery. Najważniejsza data to rok 527, ten sam rok w którym imperator Justynian został koronowany na cesarza Bizancjum. To właśnie w tym roku Słowianie wraz z Awarami przekroczyli Dunaj. Ten schemat działania będzie się powtarzał jeszcze wielokrotnie w historii migracji Słowian. W większości przypadków Słowianie wkraczali do Europy wraz z nie-słowiańskimi towarzyszami, z reguły jako rządząca mniejszość i wojskowa elita. Tak było gdy wkraczali do Europy Środkowej wraz z Awarami, na Bałkany wraz z proto-bułgarami oraz z Waregami do tzw. “Rusi Kijowskiej”. Zarówno Awarowie jak i proto-bułgarzy byli ludami uralskimi (tureckimi) podczas gdy Waregowie (Skandynawowie), podobnie jak Słowianie, mieli korzenie Indo-Europejskie.

Wiek później, w 626 roku n.e., Awarowie wraz ze Słowianami zaatakowali Konstantynopol, choć nie wkroczyli do samego miasta. Mimo to do końca VI wieku Słowianie okupowali całą Grecję, wliczając w to Peloponez oraz niektóre z greckich wysp.

Proto-bułgarzy wraz z królestwem Franków pokonali Awarów między 793-796 rokiem. Ci pierwsi zasiedlili południe Dunaju i utworzyli chanat bułgarski na tym terytorium. Okresy wojny i pokoju przenikały ich relacje z Bizancjum, choć zdarzał się również czas wzmożenia handlowego między oboma państwami.

Wbrew pozorom Słowianie ruszyli na zachód kontynentu. Pierwsza wzmianka o tym wydarzeniu pochodzi z Kroniki Fredgara z VII wieku, która prawdopodobnie została spisana w Burgundii. Kronika ta wspomina królestwo Samsona, frankijskiego kupca, który osiadł wśród Słowian w Europie Centralnej (na terytorium Moraw, Słowacji i Austrii). To właśnie on miał wzniecić rebelię przeciwko Awarom, pokonując ich w latach 623/624 i ogłaszając się władcą jako Samson I. Jego królestwo upadło w 658 roku, zaraz po jego śmierci, ale to samo terytorium weszło później w skład Wielkiego Imperium Morawskiego w dziewiątym stuleciu.

W drugiej połowie VI wieku Słowianie dotarli do rzeki Elby, pod koniec 8 wieku osiedli przy jej ujściu. Obecnie jest to przecież teren Niemiec, a zatem Słowianie dotarli całkiem daleko w swej wędrówce na zachód Europy. Wskazują na to słowiańskie nazwy współczesnych miast w Niemczech: Berlin, Brandenburg, Lübeck, Bremen i Lipsk. Słowianie utracili te tereny dopiero w 9 wieku.

.

W jaki sposób zmieniała się kultura dawnych Słowian podczas migracji?

Bardzo ciężko mówić o kulturze Słowian jako całości. Głównie dlatego, że brakuje nam informacji na jej temat. Mimo wszystko warto jednak podkreślić, że pierwsze zorganizowane państwa Słowian powstały między 6 a 7 wiekiem. Do tych zaliczamy opisane już wcześniej państwo Samsona na zachodzie Słowiańszczyzny, chanat proto-bułgarski zlokalizowany we Wschodnich Bałkanach, ale również kilka osiedli plemiennych w Zachodnich Bałkanach zwane przez Bizancjum “Sklawinami”.

Możemy także wyróżnić plemiona Słowian, które osiedliły się w południowych regionach dzisiejszej Austrii około 8 wieku, a które stosunkowo szybko przyjęły chrześcijaństwo.

 .

Jakie były etapy powstawania języka słowiańskiego?

Generalnie, biorąc pod uwagę podobieństwa łączące współczesne języki słowiańskie (zarówno fonetyczne, semantyczne, morfologiczne oraz syntaktyczne), można odtworzyć prehistoryczny język proto-Słowian. Powstawał on w okresie od 1000 lat p.n.e., aż do 5 wieku n.e., czyli w okresie Wielkiej Migracji Słowian.

Ten okres zwykło nazywać się czasem “wspólnoty słowiańskiej”, ponieważ różne plemiona słowiańskie zajmowały niewielkie terytorium, co może wyjaśniać językową jednorodność.

Gdy w 5 wieku n.e. rozpoczęła się wędrówka Słowian, plemiona zaczęły się od siebie oddalać, rozpoczął się proces zmian językowych, swoista dialektyzacja. Język z tego czasu określa się mianem “wspólnego słowiańskiego”, ponieważ zmiany, które zachodziły były podobne dla wszystki migrujących plemion. Chodzi o to, że zmiany, które zachodziły w języku były tematycznie te same, jednak dawały, co oczywiste, różne rezultaty zależnie od losów konkretnego plemiona i zagrożeń, którym musiał stawiać czoła.

Ten okres trwał, aż do XI wieku n.e., a w niektórych przypadkach nawet XII. W tym czasie powstał język stworzony przez Cyryla i Metodego, który służył głównie do sprawowania liturgii chrześcijańskiej. Doprowadziło to do powstania dyglosii, czyli podziału na dwa istniejące w obrębie jednej społeczności i dopełniające się wzajemnie w swej funkcji języki. Jeden słowiański o charakterze mówionym i ludowym oraz drugi, staro-cerkiewno-słowiański, jako język kościelny, kultuowy i literacki.

Ostatecznie, zaczynając od końca XI wieku n.e. w niektórych słowiańskich dialektach, a we Wschodnich Bałkanach od początku XII wieku, zmiany językowe przestały być wspólne dla różnych plemion. Każdy tryb wytworzył swoje, niezależne od reszty, zmiany w języku. Słowiański język, wspólny dla wszystkich dawnych Słowian i język staro-cerkiewno-słowiański podzieliły się na trzy główne grupy – były to języki Zachodniej, Południowej i Wschodniej Słowiańszczyzny. Od tego momentu mówimy o języku cerkiewno-słowiańskim w różnych wersjach.

.

Skąd pochodzą Słowianie

Ostatecznie, zaczynając od końca XI wieku n.e. w niektórych słowiańskich dialektach, a we Wschodnich Bałkanach od początku XII wieku, zmiany językowe przestały być wspólne dla różnych plemion. Fot. Katarzyna Zarówna

 .

Istnieją badania genetyczne, które wskazuje, że Słowianie mogli żyć w Europie od kilku tysięcy lat. Jaka jest pańska opinia w tym temacie?

Z uwagi na to, że genetyka nie jest moją specjalnością, wolałbym się nie wypowiadać w tym temacie. Wszystko co mogę powiedzieć w tej kwestii, to fakt, że informacje na temat języka słowiańskiego, które posiadamy, wskazują, że rzeczywiście Słowianie mogli żyć w Europie aż od końca X wieku p.n.e.

Mimo wszystko chciałbym podkreślić, że ten sam język mógł być używany przez wiele grup etnicznych, tak samo zresztą jak i kultura rozumiana archeologicznie. Jeśli dodatkowo zwrócimy uwagę na kolejne migracje ludów przybywających z Azji do Europy poprzez stulecia widzimy, że cała Europa jest tak naprawdę wymieszana ludami, które się przenikają, a które mają różnorodne korzenie etniczne.

Dlatego bardzo trudno jest mi wyróznić “typ genetyczny Słowian” od tego, który jest wspólny dla całej Europy.

.

Tłum. Klaudia Bąk

Rozmawiał Jakub Napoleon Gajdziński

Komentarze