Do typów wyraźnie rzadziej występujących w materiale archeologicznym należą misy – naczynia w kształcie wycinka kuli, raczej dość niskie, lub też naczynia o podobnych proporcjach, leczo bardziej finezyjnym profilu z wywiniętym lekko brzegiem. Do tego typu zaliczane były niekiedy także naczynia z płaskim dnem i niskimi, cylindrycznymi ściankami lub tzw. wiaderkowate, z nieznacznie tylko rozchylającymi się Chodlik depściankami.

Warto zauważyć, że opisywane formy zaczynają powszechniej występować w późniejszych fazach wczesnego średniowiecza, głównie w XI-XIII wieku. Misy kojarzą się nam się – zapewnie słusznie – z naczyniami w których podaje się potrawy i z których te potrawy można także spożywać. J. Kostrzewski sugeruje jednak również inną ich funkcję, powołując się na wyraźne podobieństwa mis z płaskim dnem do używanych w czasie międzywojennym na Wileńszczyźnie glinianych patelni, zwanych „łatkami”. Zapewne więc mis mogły służyć także jako patelnie. Nasze ekspetymenty wykazały, że tego typu naczynia doskonale nadają się do rozpuszczania tłuszczu czy wytapiania skwarek.

Aby pozostać  w zgodzie z aktualnym stanem wiedzy na temat wczesnośredniowiecznego garncarstwa, należy jeszcze wspomnieć o typach naczyń, które w materiale archeologicznym występują o wiele rzadziej lub mają bardziej ograniczony zasięg. Do typów takich można zaliczyć wysmukłe naczynia flaszowate, charakterystyczne dla terenów Czech i Słowiańszczyzny serbskiej, występujące także na Rusi i w Rumunii, w Polsce spotykane raczej sporadycznie.

Służyły one zapewne do przechowywania napojów, podobnie jak amfory, wyrabniane głównie na Rusi i w Bułgarii. Rzadkie są również – szczególnie na terenach Słowiańszczyzny zachodniej – znaleziska innych naczyń z uchami, czyli dzbanów. Amfory i dzbany pojawiają się na terenach Polski pod koniec wczesnego średniowiecza, w XII-XIII wieku. Spotykamy także nieliczne formy pucharów czy naczyń o kształcie moździerzowatym. W aspekcie technik przygotowywania pożywienia interesujące jest, że we wczesnym średniowieczu pojawiają się także naczynia z pokrywkami.

Na tym w zasadzie kończy się lista naczyń ceramicznych, których stosowanie w słowiańskiej kuchni potwierdzają znaleziska archeologiczne. Gliniane prażnice, także często odkrywane na wczesnośredniowiecznych stanowiskach, zostaną omówione w materiale poświęconym magazynowaniu produktów spożywczych, gdyż ze względu na bardzo ograniczoną, specjalistyczną funckję bardziej zasadnym będzie zaliczenie ich do sprzętów technicznych niż do naczyń kuchennych.

 .

Opracował JNG

Źródło: Hanna i Paweł Lisowie, „Kuchnia Słowian. O żywności, potrawach i nie tylko…”

Komentarze