Rzymsko – niemiecki cesarz Otton III, pochodzący z dynastii Ludolfingów, to bez wątpienia jedna z najważniejszych postaci Europy przełomu X i XI wieku (ryc. 24). Młody, energiczny władca, przejmując koronę cesarską jeszcze jako dziecko zapisał się na kartach historii jako pobożny, zdeterminowany władca dążący do powrotu cesarstwa znanego z antyku. Obejmując tron jako dziecko właściwie nie miał wzorca w postaci ojca, jak prowadzić politykę.

Rodzicami przyszłego cesarza i króla Niemiec był Otton II i Teofano. Otton II był synem Ottona I, więc korona była przekazywana z ojca na syna. Teofano natomiast nie była porfinogenetką, ale krewną cesarza bizantyńskiego Jana Tzimiskesa.190 Para cesarska nie rozstawała się z synem, który podróżował razem z nimi po Imperium. Rodzina Ottonów spędziła sporo czasu w Italii podczas wojny italskiej, jednak w 983 Otton II został wezwany do ojczyzny, żeby przekonać książęta niemieckie do kontynuowania zmagań wojennych.191

Otton III i Bolesław Chrobry podczas Zjazdu Gnieźnińskiego.

Otton III i Bolesław Chrobry podczas Zjazdu Gnieźnińskiego.

Tam zdołał uzyskać dla małoletniego syna tytuł króla, po czym wrócił do rodziny. To wydarzenie nie umknęło uwagi niemieckiego kronikarza Thietmara: „W Weronie odbył się zjazd, na który zwołani byli wszyscy książęta, aby radzić w wielu pilnych sprawach (…) W roku Pańskim 983, cesarz odbył sejm w Weronie (…) Syn cesarza został przede wszystkim królem obrany.”192. Podczas pobytu w Pawii zetknęli się z Wojciechem Adalbertem, późniejszym polskim męczennikiem, który towarzyszył im w podróży. W czerwcu 983 roku dochodzi do niesamowitego precedensu – na zjeździe w Weronie Otton III został ogłoszony królem Niemiec. Po raz pierwszy historii o przyszłości Niemiec decydowano poza granicami kraju.193 Tego samego roku arcybiskupi Willigis i Jan w Akwizgranie nałożyli mu na skroń królewską koronę. „Następnego dnia po Bożym Narodzeniu arcybiskup raweński Jan oraz arcybiskup moguncki Willigis pomazali na króla w Akwizgranie jego znakomitego syna, który urodził się w lesie zwanym Ketil.”.194 Otton III miał wtedy niespełna cztery lata. Nikt wtedy nie wiedział, że jego ojciec, Otton II umarł i małoletni następca tronu stał się prawowitym władcą.195

Od tego czasu Otton III w istocie sprawował władzę – uczestniczył w wyprawach wojennych, a także podpisywał dokumenty – ktoś oczywiście prowadził rękę małoletniego króla, ale nie ulega wątpliwości, że Otton III, nawet nieświadomie, rządził państwem. Zgodnie z wolą Ottona II, opieką i wychowaniem jego syna miał się zająć arcybiskup koloński Warin, jednak ostatecznie regencja przypadła matce Ottona III, Teofona, wspomaganej przez arcybiskupa Willigisa i Hildebalda.196

Teofano umiera w 991 roku, a opieka nad młodym cesarzem obejmuje jego babka, Adelajda. Ta sytuacja nie trwała jednak długo, ponieważ w 994 roku, zaledwie piętnastoletni Otton III na zjeździe dworskim w Sohlingen uznany zostaje pełnoletnim, w wyniku czego mógł samodzielnie sprawować władzę.197 W maju 996 roku Otton przybywa do Rzymu, gdzie został godnie przywitany przez rzymskich notabli i mieszkańców, a następnego dnia po jego przyjeździe, czyli 21 maja został koronowany cesarzem przez swojego kuzyna Brunona, którego sam wcześniej mianował papieżem.198

Otton III

Otton III

Otton III był zdecydowanym władcą. Podejmując raz decyzję, trudno było go odwieźć od zamierzonego celu. Chociaż uznawano go za ascetycznego, bardzo pobożnego człowieka, to krzywdzącym byłoby stwierdzenie, że jego rządy opierały się na mrzonkach. Jego głównym celem było odnowienie Cesarstwa Rzymskiego w duchu uniwersalistycznym.199 Renovatio Imperii Romanorum wcale nie musiało być tylko marzeniem. Oczywiście przeciwnicy polityczni Ottona starali się go zdyskredytować stwierdzeniami, że bardziej zajmują go sprawy mirażu italsko – niemieckiego niż palące sprawy wewnętrzne ojczyzny.

Połączenie sił cesarza z papieżem dawałoby wręcz niesamowita moc w średniowiecznej Europie. Jest to widoczne w poemacie Leona z Vercelli Poemat o papieżu Grzegorzu i cesarzu Ottonie: „Odnów w swej dobroci Rzymian, obudź siłę Rzymu (…) Panuje Otton III, zawsze czujny i potężny, / Który zgodnie ze słowami Apostoła troszczy się o ciała, / Dla karania grzeszników dzierży on miecz niezwyciężony. / Raduj się, papieżu, raduj się, cesarzu. Radujcie się, świecie chrześcijański! (…) Pod mocarnym ramieniem cezara oczyszcza papież świat.”.200 Nie kończyło się na czczych obietnicach. Otton III w rzeczywistości chciał przenieść stolicę cesarstwa do Rzymu, co nie spodobało się ani możnym rzymskim, którzy chcieli pozostać niezależni, ani niemieckim, którzy woleli mieć władcę blisko siebie.

Cesarz był z pewnością postacią charakterystyczną. Niemieccy oponenci polityczni zarzucali mu zbytnie interesowanie się sprawami italskimi i opieraniu się na wschodnim sąsiedzie, Bolesławie Chrobrym. To, że dwaj władcy potrzebowali się nawzajem, przeszkadzało planom ujarzmienia Polaków. Polska była silna, miała zdecydowanego, pewnego władcę. Cesarzowi imponowała postać i sposób władzy Chrobrego. Wyraz tego dał na zjeździe gnieźnieńskim. „Zważywszy jego chwałę, potęgę, cesarz rzymski zawołał w podziwie: „Na koronę mego cesarstwa! To, co widzę, większe jest, niż wieść głosiła! (…) Nie godzi się takiego i tak wielkiego męża jakby jednego z pośród dostojników, księciem nazywać lub hrabią, lecz wypada chlubnie wynieść go na tron królewski i uwieńczyć koroną.”.201

Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że obecność cesarza Ottona III i wprowadzenie Bolesława Chrobrego na tron królewski, to jeden z najważniejszych momentów w historii Polski. Wielu zarzucało młodemu cesarzowi niezrównoważenie psychiczne, marzycielskość, czy wręcz dewotyzm. W opozycji do tego stawiam wielkie dzieło Renovatio Imperii Romanorum, obejmujące swoim zasięgiem praktycznie całą Europę. Włączenie Słowian w obręb cesarstwa, tworzenie biskupstw, trwała, co niespotykane, współpraca z papieżem, mogła przynieść efekty. Otton III umarł młodo, bo zaledwie w wieku 22 lat nie kończąc swojego dzieła.

Zmarł 24 stycznie 1002 roku w zamku Paterno, byli przy nim papież Sylwester, liczni biskupi, przekazując im ostatnią wolę – chciał być pochowany w Akwizgranie u boku swojego wielkiego poprzednika – Karola Wielkiego.202

.

Krzysztof Marcin Stachura

—————————————————————– Źródła ——————————————————————–

190 J. Strzelczyk, Otton III, Wrocław 2000, s. 24.
191 J. Strzelczyk, dz. cyt., s. 27.
192 Kronika Thietmara, tłum. Marian Zygmunt Jedlicki, Kraków 2002, s. 54.
193 J. Strzelczyk, dz. cyt., s. 27.
194 Kronika Thietmara, tłum. Marian Zygmunt Jedlicki, Kraków 2002, s. 55.
195 J. Strzelczyk, dz. cyt., s. 27.
196 Tamże, s. 31.
197 Tamże, s. 37.
198 Tamże, s.38.
199 Tamże, s. 99.
200 Tamże, s. 104.
201 Anonim tzw. Gall, Kronika Polska, przeł. Roman Grodecki, Wrocław 2008, s. 20.
202 J. Strzelczyk, dz. cyt., s. 190.

Komentarze