Czy dawni Słowianie mieli swoje pismo? Co wiemy na temat języka prasłowiańskiego? W jaki sposób pielęgnowano opowieść o historii i mitologii w czasach dawnych Słowian? Dlaczego w dobie wczesnej chrystianizacji prześladowano żerców, tzw. strażników pamięci?

Na te i inne pytania odpowiada Łukasz Nowok, historyk zajmujący się archeologią, doktorant Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego.

.

Czy istnieją obecnie jakiekolwiek dowody materialne potwierdzające istnienie pisma u Słowian?

Cyryl i Metody

Cyryl i Metody, źródło: wikimedia.org

Wszystko zależy od tego co uznamy za pismo słowiańskie. Jeśli uznajemy za pismo słowiańskie, stworzoną specjalnie dla Słowian przez świętego Konstantyna głagolicę to owszem. Mamy tu do dyspozycji całą gamę zabytków piśmiennictwa słowiańskiego i to zarówno paleograficznego jak na przykład pochodząca z mniej więcej tysięcznego roku płyta z Baški (to zapis darowizny króla Dmitara Zvonimira dla opata kościoła świętej Łucji z wyspy Krk) lub też zapisany na pergaminie Mszał Kijowski z X wieku, będący słowiańskim zapisem-tłumaczeniem mszału rzymskiego. Jeśli natomiast chcemy poszukiwać zabytku, który miałby potwierdzić jakiś wcześniejszy rodzaj pisma stosowanego przez naszych przodków, no to niestety nic takiego nie istnieje.

.

Czy istnieją dowody pośrednio wskazujące na istnienie pisma u Słowian?

Nie ma. Problem pisma słowiańskiego czy też prasłowiańskiego (ta nazwa nieźle namieszała w historii) pojawił wraz z panslawizmem w XIX wieku. Najgorsze jest to, że wykorzystując sytuację polityczną ówczesnej Europy idea słowiańskiego pisma trafiła na bardzo podatny grunt. Większość badaczy zaczęła wtedy na siłę poszukiwać dowodów na istnienie pisma unikatowego, mającego łączyć wszystkie narody słowiańskie, z których prawie wszystkie były w owym czasie pod obcą dominacją. Wtedy też pojawiły się falsyfikaty takie jak kamienie mikorzyńskie ozdobione czymś co miało przypominać skandynawskie pismo runiczne i zarazem potwierdzać tezę istnienia jakiegoś pisma u Słowian.

Na szczęście znaczna część badaczy w porę rozpoznała fałszerstwo i po wielu trudach udało im się zakwestionować prawdziwość zarówno wspomnianych kamieni jak i utworu zwanego Księgą Welesa. Sytuacja uspokoiła się dopiero po II Wojnie Światowej, kiedy idea wspólnego pisma nie była już nikomu potrzebna. Niestety trafiła na zbyt dobry grunt, żeby dać się szybko wykorzenić, czego efekty możemy w niektórych kręgach obserwować aż do dzisiaj.

.

Czym jest Głagolica, jak i kiedy powstała?

Głagolica jest pismem, które swój ostateczny kształt przyjęło do 863 roku i zostało stworzone przez świętego Konstantyna, noszącego zakonne imię Cyryla.

Cyryl wraz ze swoim bratem Metodym sprawowali misję w krajach słowiańskich, gdzie dla łatwiejszego zrozumienia przez ludność odważyli się stworzyć nowy rodzaj pisma czyli właśnie głagolicę. Już sama nazwa nowego alfabetu była znacząca, jako że  glagolъ oznacza literę. Sama głagolica była alfabetem fonetycznym składającym się z 38 lub 40 znaków odpowiadających wymowie poszczególnych znaków.

.

Czy Głagolica mogła powstać w oparciu o zestaw symboli używanych przez Słowian w okresie wcześniejszym? Wykazuje wszak znaczne różnice od pisma greckiego, które nie pozostało bez wpływu na rozwój Głagolicy.

Pierwotnie wielu badaczy wierzyło, że Cyryl wzorował się na jakimś zapomnianym piśmie słowiańskim, jednak w dzisiaj zdecydowanie odrzuca się tę wersję.

Wszystko wskazuje na to, że Konstantyn tworząc swój alfabet wzorował się na obowiązującej ówcześnie greckiej minuskule oraz częściowo zdeformowanych znakach używanych w zapisach alfabetów semickich, które były znane również w Cesarstwie Bizantyjskim, co może też tłumaczyć pewne różnice w zapisie głagolicy i alfabetu greckiego.

.

Głagolica

Najstarsza tablica zapisana głagolicą odnaleziona na chorwackiej wyspie Krk, źródło: wikimedia.org

.

Komentarze