Wykorzystanie ognia było pierwszym krokiem milowym w rozwoju ludzkości, który doprowadził do wykształcenia umiejętności gotowania. Kolejny nastąpił wraz z wynalezieniem rolnictwa. Gdzie i kiedy nastąpiło, jak do tego doszło oraz jakie były tego skutki opowiadają archeolog Antoni Nowak oraz dr Katarzyna Pyżewicz z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

 

Gdzie i kiedy wynaleziono rolnictwo?

Podstawową sprawą, o jakiej trzeba pamiętać myśląc o tak złożonych sprawach dotyczących człowieka w pradziejach jak zmiana jego podstaw ekonomicznych, jest fakt, że bardzo rzadko pojawiały się „wynalazki”, słowem klucz w tych rozważaniach jest proces. Powszechnie uważa się, że rolnictwo zostało opanowane przez ludzi około 12-10 tysięcy lat temu, początkowo na terenach bliskowschodnich tzw. Żyznego Półksiężyca, a następnie w kilku regionach w podobnym czasie – na obszarach współczesnych Indii, Chin i Melanezji, a jeszcze później w obu Amerykach, przy czym dla Europy najbardziej wpływowe były ośrodki bliskowschodnie. Na tereny Europy przybyli pierwsi rolnicy, a ich wiedzę z czasem zaczęły wykorzystywać również miejscowe społeczności.

Również w podobnym czasie, pomiędzy końcem paleolitu a neolitem, udomowiono zwierzęta gospodarcze (nie mówimy o psie i kocie, bo to inna historia). Najwcześniej udomowiono owce, kozy oraz świnie, a także bydło. W zależności od gatunku, proces ten przebiegał w różnym czasie, na terenach pomiędzy Azją a Europą (głównie na obszarze Żyznego Półksiężyca).

.

Jak do tego doszło?

Najprawdopodobniej nikt nigdzie nie wybiegł z sadzawki krzycząc „EUREKA!”. Tak jak wspominaliśmy, opanowanie przez ludzi umiejętności uprawy roli i hodowli zwierząt było procesem, efektem wielu eksperymentów przeprowadzonych przez ludzi wiele tysięcy lat temu. Zapewne rolnictwo, tak jak camembert, herbata i penicylina, weszło do kanonu cywilizacji przez przypadek, a przynajmniej przypadkowe były jego początki. Dzisiejsze zboża powstały przy okazji zbiorów nasion dzikorosnących traw na terenach Mezopotamii, w wyniku przynajmniej początkowo nieumyślnej selekcji dokonywanej przez ludzi.

Przodkowie dzisiejszych krów zostali zapędzeni przez naszych, do naturalnych zagród, takich jak np. wąwozy w celu ułatwienia sobie polowania, a przez częste kontakty i dokarmianie ich przez ludzi najpierw zostały oswojone, a później udomowione.

 .

Czy ludzie przyjęli osiadły tryb życia w momencie wynalezienia rolnictwa, czy stało się to wcześniej?

Jako, że zmiana modelu ekonomicznego społeczeństw ludzkich była procesem rozłożonym na dziesiątki, może setki czy tysiące lat, ciężko definitywnie odpowiedzieć na takie pytanie. Jednakże badania prowadzone na Bliskim Wschodzie wskazują, że pierwsze stałe budowle były wznoszone przez ludzi kilka tysięcy lat przed okresem wprowadzenia rolnictwa. Generalnie przyjmuje się, że osiadły tryb życia wiąże się z rolnictwem. Jednak należy zauważyć, że nie zawsze osiadły tryb życia musi łączyć się z rolnictwem, a wędrowny – ze zbieractwem i łowiectwem.  Mamy przykłady żyjących współcześnie społeczeństw, które są rolnicze, mimo że przemieszczają się kilka razy do roku – np. właśnie w celu dotarcia do kolejnych upraw zasadzonych miesiące wcześniej, bądź w celu przepędzenia bydła na nowe pastwiska. Mamy także przykład Majów, którzy mimo tego, że byli jednym z centrów neolityzacji i udomowienia roślin oraz stworzenia wielkiej, rozwiniętej cywilizacji, ciągle są uznawani za społeczeństwo jedynie quasi-rolnicze, ponieważ ich dieta była przez długie okresy oparta wyłącznie na zbieractwie i łowiectwie.

początki rolnictwa

Rolnictwo w starożytnym Egipcie Źródło: Wikimedia Commons

 .

Komentarze