Rugijczycy w historii zapisali się jako wojownicze plemię. Znani stali się głównie dzięki dominującej roli kąciny Świętowita w pogańskiej religii Słowian. Próba opisania organizacji ich plemiennego państwa tego plemienia nie należy do łatwych.
O mieszkańcach Rugii najwięcej wiemy z kroniki Helmolda, którą badacze mogli posługiwać się w swoich pracach, aby przedstawić ich barwny świat. Tutaj jednak narastają kolejne trudności, ponieważ każde opracowanie zawiera w gruncie rzeczy te same informacje. Na szczęście, z kart Helmolda i z współczesnych nam badań archeologicznych wynika, iż życie, ustrój oraz chociażby architektura, wyglądały bardzo podobnie niemalże we wszystkich zakątkach Słowiańszczyzny.
Tak ma się sprawa z grodową organizacją Rugijczyków. Oczywiście z pomocą przychodzą analogie do lepiej rozpoznanych społeczności słowiańskich. Nie ulega wątpliwości, że nie tylko sposób budowania, ale również wybór miejsca na tworzenie się grodów na Rugii, był zbliżony do tych powstałych chociażby na ziemiach polskich. O ich osadach wiemy niewiele. Oczywiście, najwięcej uwagi poświęca się Gardźcowi, który pełnił rolę ośrodka politycznego i Arkonie, która stała się przyczyną wzlotu i upadku wyspy. Gardziec miał jednak więcej do zaoferowania. Posiadał aż 3 świątynie, należące do Rugiewita, Porewita i Porenuta. Była posiadłością najpierw władców, a później książąt rugijskich. Arkona natomiast była najbardziej znanym grodem o charakterze sakralnym. Znajdująca się w niej świątynia Świętowita, opiekuna Rugii, stała się obiektem, który łączył ze sobą pogańską Słowiańszczyznę nad Bałtykiem. Wróżby, jakie odprawiali arkońscy kapłani cieszyły się wielkim uznaniem. Nazwy, jakie nadawano temu grodowi świadczą o olbrzymiej roli, jaką odgrywała – „Ostrów Boży”, „Troja Północy”, „ostatni bastion pogaństwa”.
Jeżeli mówimy o świątyni, trudno nie mówić o kapłanach. Na Rugii cieszyli się oni ogromnym poważaniem. Piastowali rozmaite funkcje państwowe, potrafili narzucić wiecowi i książętom swoją wolę, a ponadto – to od nich zależało czy wyruszać na wojnę czy też nie. Życie Rugijczyków praktycznie opierało się na przepowiedniach kapłanów. Posiadali zaplecze finansowe w postaci świątynnego skarbca, do którego wpływały dobra z podatków, danin, trzecia część łupów zdobytych podczas wypraw, ofiar za wróżby oraz podatek od połowu na pobliskich rugijskich łowiskach śledzi. Ich siłą militarną, był oddział 300 konnych, którzy byli podporządkowani jedynie
arcykapłanowi. Najprawdopodobniej to właśnie ostatnia straż Świętowita, była najbardziej elitarną jednostką na wyspie. Kapłani parając się polityką wytworzyli sieć kontaktów, oraz uzależnili od swojej świątyni ościenne państwa słowiańskie, dzięki czemu zarysowały się szlaki handlowe. Przenikały się one z drogą wikingów, do których dołączyli Słowianie, dominując w tym fachu swoich sąsiadów z północy już w XI wieku.
Odnajdując się w roli piratów, Rugijczycy nękali pobliskie wybrzeża Danii. Stawali też w szranki z każdym, który próbował wtrącać się w interesy pogańskie. Pod tym sztandarem wyprawili się na Szczecin, aczkolwiek rzeczywistym powodem była chęć zdobycia łupów. Uzbrojenie jakim się posługiwali, było niemal identyczne w całym średniowiecznym świecie. Podobnie rzecz się miała z okrętami, chociaż w tym wypadku Słowianie chyba przerośli nawet budowniczych okrętów ze Skandynawii. Liczne wyprawy łupieżcze, doprowadziły do serii wojen z Danią. W początkowych okresach, Słowianom udawało się skutecznie bronić i przepędzać przeciwnika. Mimo porażek, Duńczycy byli zadowoleni, ponieważ przywozili do domu rozmaite bogactwa. Waldemar I i Absalon doskonale zdawali sobie sprawę, że kluczem do zakończenia wojny jest zdobycie Arkony, czego dokonali w czerwcu 1168 roku. Wraz z upadkiem tego grodu, upadło również plemię, stając się lennikiem króla Danii.
Rugijczycy stali się chyba jedynym plemieniem słowiańskim, które tak długo i tak uparcie upierało się, przy pozostaniu w swojej wierze. Dopiero zdobycie Arkony i zniszczenie posągu Świętowita, zburzyło cały pogański świat. Wraz ze „śmiercią” Świętowita, kończy się rozdział pogańskich Słowian w średniowiecznej Europy. Heroiczna walka Rugijczyków uzmysławia nam, jak wielka moc drzemie w wierze. Lepsze poznanie organizacji państwa tego plemienia, pomaga dostrzec wpływy, jakie wywierało ono na wszystkich Słowian. Ostatni bastion pogaństwa upada, „Troja Północy” zostaje zdobyta, ale siła, determinacja i zapał, z jaką wyspiarze bronili się przed najeźdźcami, zasługuje na uznanie ich potomków.
.
Krzysztof Marcin Stachura
——————————————————————————————————————————————————————-
Bibliografia.
Źródła:
– Anonim tzw. Gall, Kronika Polska, przeł. Roman Grodecki, Wrocław – Warszawa – Kraków1965.
– Helmolda Kronika Słowian, tłum. Józef Matuszewski, Warszawa 1974.
– Kronika Thietmara, tłum. Marian Zygmunt Jedlicki, Kraków 2002.
Opracowania:
Adamus J., Polska teoria rodowa, Łódź 1958.
Bobowski K., Dokumenty, kancelarie i ośrodki skrybcyjne na obszarze Księstwa Rugijskiego, Zielona Góra 2008.
Boroń P., Słowiańskie wiece plemienne, Katowice 1999.
Foote P.G., Wilson D.M., Wikingowie, przeł. W. Niepokólczycki, Warszawa 1975.
Gieysztor A., Mitologia Słowian, Warszawa 1982.
Grabski W., Saga o jarlu Broniszu, Katowice 2004.
Hensel W., Słowiańszczyzna wczesnośredniowieczna, Warszawa 1965.
Kosiarz E., Wojny na Bałtyku X-XIX w., Gdańsk 1978.
Kossak Z., Szatkowski Z., Troja północy, Warszawa 1960.
Kowalenko W., Arkona, [w:] SSS, t.1, s. 47 – 49.
Kowalenko W., Dalsze badania nad Słowiańskimi portami na Bałtyku, „Przegląd Zachodni”, 1955, 1 – 2 , s. 155 – 198.
Kowalenko W., Gardziec, [w:] SSS, t. 2 s, 82 – 83.
Kowalenko W., Grody i osadnictwo grodowe Wielkopolski wczesnośredniowiecznej (od VII do XII wieku), Poznań 1938.
Kowalewski J., Praktyka deponowania skarbów w świetle zasad waloryzacji kruszcu srebrnego w słowiańskich społecznościach tradycyjnych wczesnego średniowiecza, „Acta Universitatis Nicolai Copernici, Archeologia” 379 (30), 2006, s. 51 – 75.
Kwaśniewicz W., Leksykon dawnego uzbrojenia ochronnego, Warszawa 2004.
Labuda G., Źródła skandynawskie i anglosaskie do dziejów Słowiańszczyzny, Warszawa 1961.
Leciejewicz L., Miasta Słowian Północnopołabskich, Wrocław 1968.
Leciejewicz L. Słowianie Zachodni. Z dziejów tworzenia się średniowiecznej Europy, Wrocław 1989.
Leciejewicz L., Słowiańszczyzna zachodnia, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1976.
Leciejewicz L., Rugia, [w:] SSS t. 4, s. 564 – 570.
Łowmiański H., Religia Słowian i jej upadek, Warszawa 1979.
Malczyński K., Bolesław Krzywousty. Zarys panowania, Kraków brw.
Myśliński K., Zagadnienie roli ziemi nad Hawelą i Sprewą jako politycznego ośrodka plemion wieleckich w okresie VIII – X wiek, [w] Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską, pod red. J. Strzelczyka, Poznań 1981.
Nalepa J., O pierwszych siedzibach Słowian w świetle najnowszych badań archeologicznych, lingwistycznych i historycznych, [w] Slavia Antiqua rocznik poświęcony starożytnościom słowiańskim pod red. W. Hensela i Z. Hilczer – Kurnatowskiej, Poznań 2007, s. 11 – 96.
Nosek S., Słowianie w pradziejach ziem polskich, Kraków1946.
Osięgłowski J., Ralswik, [w:] SSS, t. 4, s. 468 – 469.
Osięgłowski J., Wyspa słowiańskich bogów, Warszawa 1971.
Pieradzka K., Walki Słowian na Bałtyku w X- XII wieku, Warszawa 1953.
Piskało A., Grody, zamki, fortece (Budownictwo i architektura obronna do schyłku średniowiecza), Warszawa 1977.
Russocki S., Wiec, [w:] SSS, t. 6, s. 424 – 428.
Słowiańszczyzna Połabska między Niemcami a Polską, pod red. J. Strzelczyka, Poznań 1981.
Słownik Starożytności Słowiańskich. Encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych do końca XII wieku, t. 1-8, Wrocław –Warszawa-Kraków-Gdańsk 1961-1996.
Urbańczyk S., Dawni Słowianie. Wiara i kult, Wrocław, Warszawa, Kraków 1991.
Wojsko, wojna, broń, pod red. M. Kalmera, Warszawa 2001.
