slavic3Gardziec Rugijski był jednym z najlepiej zaopatrzonych grodów na wyspie. Spełniał on nie tylko rolę grodu administracyjno – kultowego, ale również dość silnie  zmilitaryzowanego. Był też ośrodkiem handlowym, ponieważ odbywały się tam targi, aczkolwiek znaczenie gospodarcze Rugii jako całości było niewielkie, żeby nie powiedzieć minimalne Gardziec leży na południu Rugii Centralnej, w okolicy Jeziora Gardzieckiego, które stanowiło swojego rodzaju naturalną linię obrony grodu. Podobnie jak Arkona, osada usytuowana była na wzgórzu, bronił jej potężny wał gliniano – drewniany, wypełniony bierwionami drewnianymi w celu umocnienia. Sam wał miał około 13 metrów wysokości, z czego około 5 metrów stanowiła sama jego korona.

Ważnym elementem architektury Gardźca była wieża sygnalizacyjna, która wchodziła w skład całego systemu informacyjnego. Było to bardzo pożyteczne ze względów obronnych, ponieważ można było ostrzec inne ośrodki grodowe przed ewentualnym niebezpieczeństwem. Można by zadać pytanie, dlaczego to Gardziec jest uważany przez badaczy za ośrodek polityczny, a nie Arkona, która była rządzona przez kapłanów, wywierających duży wpływ na społeczność Rugii. Jednak Gardziec był grodem rezydencjonalnym książąt rugisjkich, dlatego tutaj znajdowało się centrum polityczne wyspy.

Tak naprawdę Gardziec łącząc w sobie funkcję grodu książęcego, posiadającego aż trzy ośrodki sakralne, stawał się swoistą stolicą Rugii. Od X wieku na wyspie znaczenie wieców zostało bardzo zmarginalizowane, praktycznie upadło, prym wiodła władza świecka i oczywiście kapłani. Nie licząc się ze zdaniem wiecu, który jak wiadomo zbierał się w konkretnym grodzie znajdującym się w sąsiedztwie pomniejszych kilku grodów, Gardziec uzyskał przewagę polityczną nad większością osad. Było to też swoistym odciążeniem Arkony od próby uczynienia z niej stolicy Rugii i prężnego ośrodka religijnego. Jeżeli mówimy o Arkonie, mamy przed sobą obraz jednej świątyni poświęconej jedynemu bóstwu, jakie zamieszkiwało gród, czyli Świętowitowi.

Inaczej ma się sprawa z Gardźcem, gdzie były trzy świątynie poświęcone trzem bogom – Rugiewitowi (bądź też Rugivitowi), Porewitowi i Porenutowi. Rugiewit odpowiedzialny był za sprawy wojenne, więc można utożsamić go z Marsem, antycznym bogiem wojny. Jego imię można przetłumaczyć dosłownie jako „Pan Rugii”. Posiadał siedem twarzy, tyle samo karków, u pasa Ruegen_-_Uebersichtskarteprzymocowane miał7 mieczy, podczas gdy ósmy dzierżył w dłoni. Zdaniem Jacka Banaszkiewicza, nie tylko świątynia Rugiewita, ale również dwie pozostałe miały charakter lokalny, podczas gdy świątynia w Arkonie miała charakter ogólnosłowiański.Porewit nie posiadał broni, za to odznaczał się liczbą pięciu głów. Nie wiadomo dokładnie, za co był odpowiedzialny. Raczej nie za sprawy wojenne, bo tymi zajmował się Rugiewit, a Porewit nie miał przecież broni. Wydaje się prawdopodobne, że był uważany za opiekuna lasów, borów, jak również jak uważa Aleksander Gieysztor w swojej „ Mitologii Słowian” – „Pan siły ”.

Ostatnim bóstwem Gardźca jest Porenut. Miał pięć głów, z czego ostatnia umiejscowiona była na klatce piersiowej, jest to najprawdopodobniej kolejne wcielenie Peruna, chociaż badacze do dzisiaj nie są tego do końca pewni. Gardziec swoją pozycję zawdzięcza upadkowi Arkony. To dzięki zburzeniu najważniejszej dla pogan świątyni gród mógł przejąć rolę hegemona na wyspie. Ośrodek religijny nie był już tak istotny dla tworzącego się na Rugii systemu feudalnego, stał się reliktem przeszłości, a możliwość kontrolowania swoich lenników bardziej interesowała Duńczyków.

Podsumowując, rola Gardźca była znaczna, ale najważniejszym ośrodkiem dla państwa była Arkona. Sytuacja zmienia się, kiedy ostatni bastion pogaństwa zostaje zrównany z ziemią, a od zawsze pogańską ziemią zaczynają rządzić neofici.

.

Krzysztof Marcin Stachura

Komentarze