Te najpiękniejsze możemy spotkać w kościołach całej Europy ale szklane, kolorowe kompozycje były już znane w starożytności. Z Panem Adamem Nowakiem rozmawiam o sztuce tworzenia witraży i o tym, że potrzeba dużej wrażliwości na piękno aby tworzyć takie dzieła.
W Europie witraże pojawiły się prawdopodobnie w X wieku, a jak to było w Polsce?
Technika układania z barwnych szkiełek kompozycji okiennych sięga starożytnego Rzymu. Odnowienie jej nastąpiło w X wieku, a największy rozwój przypada na przełom XI i XII wieku. Rozkwit ten wywołała architektura gotyku w której coraz większe otwory okienne świątyń musiały zostać oszklone. Witraże tworzyły szczególny nastrój, a jednocześnie przypominały wiernym, których większość nie umiała czytać, chrześcijańskie prawdy wiary. Do Polski technika ta trafiła dopiero w XIV w. Najważniejszym ośrodkiem na początku był Kraków. Za najbardziej znanych polskich twórców witraży uznawani są Józef Mehoffer i Stanisław Wyspiański. Mehoffer w wieku 27 lat wygrał konkurs na projekt witrażu w katedrze św. Mikołaja we Fryburgu, pokonując wielu uznanych witrażystów tamtego okresu.
Wyspiański jest autorem projektu słynnego witrażu zatytułowanego „Bóg Ojciec”, który zdobi kościół OO. Franciszkanów w Krakowie. Jest to jeden z najpiękniejszych witraży na świecie.
Wiek IX można uważać za powtórne odrodzenie sztuki witrażowniczej. Oprócz witraży tworzonych na potrzeby kościołów rozpoczęto tworzyć witraże dla budynków publicznych i prywatnych rezydencji. Tak rozpoczął się nowy rozdział w sztuce witrażowej – witraż świecki.
.
Czym jest dla Pana witrażownictwo?
Z witrażem spotkałem się prawie 30 lat temu. Witrażownictwo jest dla mnie przede wszystkim pasją, niezgłębioną rzeczą, odnajdywaniem rzeczywistości przez kolorowe szkiełka. Jest też pajęczyną w próżni, niewyczerpanym tematem, nieograniczoną i nieskończoną fantazją twórczą. Dzięki tej sztuce świat staje się jeszcze piękniejszy.
.
Gdzie oprócz Kościołów możemy spotkać dziś witraże, kto ich potrzebuje?
Witraże można spotkać wszędzie tam gdzie jest taka wola ich umiejscowienia. Są w oknach obiektów sakralnych i świeckich, zdobią drzwi mieszkań, tworzą szklane przeszklenia między pomieszczeniami. Ozdabiają również świetliki.
.
W jednym z artykułów przeczytałam, że witraż to jedna z najszlachetniejszych odmian sztuki czy zgadza się Pan z tym twierdzeniem?
Dobrze zaprojektowany i wykonany witraż daje oglądającemu wiele ciepła i przenosi go w inny świat. Każdy odbiera go inaczej. Artysta oprócz kunsztu wykonania wkłada w niego cząstkę siebie, a więc ducha. Często oglądający mówią, że witraże mają duszę.
.
Jak wygląda proces przygotowania witraży?
Proces wykonywania witraży jest mozolny i rozciągnięty w czasie. Im trwa dłużej tym efekt końcowy jest lepszy. Pomysł to pierwszy etap wykonania witrażu , następny to projekt w skali 1: 10, dalej akceptacja i rysunek w skali 1:1.Kolejna czynność to wycinanie szablonów i dobór szkła. Przy witrażach figuralnych prace malarskie na szkle i wypalanie w piecu celem utrwalenia detali malowanych. Końcowa operacja to łączenie w tradycyjne profile ołowiowe lub taśmę miedzianą(nowa technika ).
.
Jakich narzędzi Pan używa, jakich materiałów?
Narzędzia do wykonywania witraży to ;nóż do cięcia szkła, łamacze , kątowniki, szlifierki, lutownice i piec do wypalania. Potrzebne materiały to szkło antyczne, katedralne i opalowe, profile ołowiowe, taśmy miedziane, i farby.
.
Czy ktoś dla Pana jest mistrzem sztuki witraży? Czy na kimś się Pan wzoruje?
Mistrzów jest wielu, ale można przytoczyć kilka nazwisk. Seiller, Mehoffer, Wyspiański, Chagall, Menessier, Meistermann. Wykonując witraże, nie wzoruję się na nikim.
.
Czy polska sztuka wykonywania witraży różni się czymś od tej poza granicami naszego kraju?
Moim zdaniem sztuka wykonywania witraży jest dziedziną ujednoliconą jeżeli chodzi o wykonanie. Efekt końcowy jest różny zależy od projektu.
.
Czy każdy może tworzyć witraże? Jakie cechy powinna posiadać taka osoba i od czego trzeba zacząć?
Witraże może wykonać osoba wrażliwa na piękno, posiadająca predyspozycje manualne i zdolności plastyczne. Pyta Pani, od czego należy zacząć? Trzeba pod okiem mistrza zgłębiać potrzebne tajniki. Nauka trwa całe życie. Nie jestem zwolennikiem kursów. One dają zbyt mało wiedzy i umiejętności.
.
Gdzie można obejrzeć Pana prace?
Moje prace można obejrzeć w kościele w Lubaniu, Boczowie, Charbielinie, Podrzewiu, a prace renowacyjne w Bukówcu Górnym, Boczowie, Dubinie, Miłostowie i kilku innych oraz w prywatnych domach.
.
Rozmawiała Katarzyna Zarówna
