Te najpiękniejsze możemy spotkać w kościołach całej Europy ale szklane, kolorowe kompozycje były już znane w starożytności. Z Panem Adamem Nowakiem rozmawiam o sztuce tworzenia witraży i o tym, że potrzeba dużej wrażliwości na piękno aby tworzyć takie dzieła. 

 

W Europie witraże pojawiły się prawdopodobnie w X wieku, a jak to było w Polsce?

Technika układania z barwnych szkiełek kompozycji okiennych sięga starożytnego Rzymu. Odnowienie jej nastąpiło w X wieku, a największy rozwój przypada na przełom XI i XII wieku. Rozkwit ten wywołała architektura gotyku w której coraz większe otwory okienne świątyń musiały zostać oszklone. Witraże tworzyły szczególny nastrój, a jednocześnie przypominały wiernym, których większość nie umiała czytać, chrześcijańskie prawdy wiary. Do Polski technika ta trafiła dopiero w XIV w. Najważniejszym ośrodkiem na początku był Kraków. Za najbardziej znanych polskich twórców witraży uznawani są Józef Mehoffer i Stanisław Wyspiański. Mehoffer w wieku 27 lat wygrał konkurs na projekt witrażu w katedrze św. Mikołaja we Fryburgu, pokonując wielu uznanych witrażystów tamtego okresu.

Wyspiański jest autorem projektu słynnego witrażu zatytułowanego „Bóg Ojciec”, który zdobi kościół OO. Franciszkanów w Krakowie. Jest to jeden z najpiękniejszych witraży na świecie.

Wiek IX można uważać za powtórne odrodzenie sztuki witrażowniczej. Oprócz witraży tworzonych na potrzeby kościołów rozpoczęto tworzyć witraże dla budynków publicznych i prywatnych rezydencji. Tak rozpoczął się nowy rozdział w sztuce witrażowej – witraż świecki.

.

Czym jest dla Pana witrażownictwo?

Z witrażem spotkałem się prawie 30 lat temu. Witrażownictwo jest dla mnie przede wszystkim pasją, niezgłębioną rzeczą, odnajdywaniem rzeczywistości przez kolorowe szkiełka. Jest też pajęczyną w próżni, niewyczerpanym tematem, nieograniczoną i nieskończoną fantazją twórczą. Dzięki tej sztuce świat staje się jeszcze piękniejszy.

.

Gdzie oprócz Kościołów możemy spotkać dziś witraże, kto ich potrzebuje?

10497855_678562608891356_5041610845412632231_o

Witraże można spotkać wszędzie tam gdzie jest taka wola ich umiejscowienia. Są w oknach obiektów sakralnych i świeckich, zdobią drzwi mieszkań, tworzą szklane przeszklenia między pomieszczeniami. Ozdabiają również świetliki.

.

W jednym z artykułów przeczytałam, że witraż to jedna z najszlachetniejszych odmian sztuki czy zgadza się Pan z tym twierdzeniem?

Dobrze zaprojektowany i wykonany witraż daje oglądającemu wiele ciepła i przenosi go w inny świat. Każdy odbiera go inaczej. Artysta oprócz kunsztu wykonania wkłada w niego cząstkę siebie, a więc ducha. Często oglądający mówią, że witraże mają duszę.

.

Jak wygląda proces przygotowania witraży?

Proces wykonywania witraży jest mozolny i rozciągnięty w czasie. Im trwa dłużej tym efekt końcowy jest lepszy. Pomysł to pierwszy etap wykonania witrażu , następny to projekt w skali 1: 10, dalej akceptacja i rysunek w skali 1:1.Kolejna czynność to   wycinanie szablonów i dobór szkła. Przy witrażach figuralnych prace malarskie na szkle i wypalanie w  piecu celem utrwalenia detali malowanych. Końcowa operacja to łączenie w tradycyjne   profile ołowiowe lub taśmę miedzianą(nowa technika ). 

.

Jakich narzędzi Pan używa, jakich materiałów?

Narzędzia do wykonywania witraży to ;nóż do cięcia szkła, łamacze , kątowniki, szlifierki, lutownice i piec do wypalania. Potrzebne  materiały to  szkło antyczne, katedralne i  opalowe, profile ołowiowe, taśmy miedziane, i farby.

.

Czy ktoś dla Pana jest mistrzem sztuki witraży? Czy na kimś się Pan wzoruje?

1975171_611097818971169_1326525294_n

Mistrzów jest wielu, ale można przytoczyć kilka nazwisk. Seiller, Mehoffer, Wyspiański, Chagall, Menessier, Meistermann. Wykonując witraże, nie wzoruję się na nikim.

.

Czy polska sztuka wykonywania witraży różni się czymś od tej poza granicami naszego kraju? 

Moim zdaniem sztuka wykonywania witraży jest dziedziną  ujednoliconą jeżeli chodzi o wykonanie. Efekt końcowy jest różny zależy od projektu.

.

Czy każdy może tworzyć witraże? Jakie cechy powinna posiadać taka osoba i od czego trzeba zacząć?

Witraże może wykonać osoba wrażliwa na piękno, posiadająca predyspozycje manualne i zdolności plastyczne. Pyta Pani, od czego należy zacząć? Trzeba pod okiem mistrza zgłębiać potrzebne tajniki. Nauka trwa całe życie. Nie jestem zwolennikiem kursów. One dają zbyt mało wiedzy i umiejętności.

.

Gdzie można obejrzeć Pana prace?

Moje prace można obejrzeć w kościele w Lubaniu, Boczowie, Charbielinie, Podrzewiu, a  prace renowacyjne w Bukówcu Górnym, Boczowie, Dubinie, Miłostowie i kilku innych oraz w prywatnych domach.

.

Rozmawiała Katarzyna Zarówna

Komentarze