Czy tylko do gotowania?

Początkowo paleniska umieszczane były na środku domostwa, następnie przesunięto je w jeden z narożników – najczęściej któryś z narożników północnych – co można uznać za swego rodzaju standard w urządzaniu słowiańskich domostw, będący odzwierciedleniem pewnej jedności zachowań kulturowych i społecznych. 

W pobliżu palenisk, a także pieców, odnajdywane są niekiedy dołki posłupowe czy też nieco większe jamy. Interpretuje się je często jako pozostałości konstrukcji samych palenisk, np. służących do odprowadzania dymu, lub też jako mające związek z czynnościami odbywającymi się w ich pobliżu.

Na podstawie takich znalezisk można także wnioskować, że niektóre ze słowiańskich palenisk mogły być wyposażone w drewniane konstrukcje umożliwiające zawieszenie nad ogniem np. rożna do pieczenia mięsa. 

Wspomniane dołki posłupowe są też interpretowane jako pozostałości stołów lub ław, na których w pobliżu ognia przygotowywano lub spożywano pożywienie. 

Niektóre większe jamy odkrywane obok palenisk mogą być także śladami po ustawianiu w tym miejscu dużych naczyń – drewnianych lub ceramicznych – np. na wodę.

Trudno sobie wyobrazić, aby paleniska wewnątrz izb mieszkalnych wykorzystywano – oprócz funkcji grzewczej – do innych celów niż kulinarne. Nie można w nich było na przykład wypalić glinianych naczyń. Spowodowane to było zagrożeniem pożarowym, związanym z koniecznością uzyskiwania w tego typu procesach technologicznych wysokich temperatur, czyli spalaniem dużej ilości opału. Wynika stąd, że paleniska czy piece stosowane do wypału ceramiki, nie mówiąc już o wytopie żelaza czy jego kowalskiej obróbce, musiały być lokowane poza domostwami, a wręcz z dala od nich.

W takim wypadku nie można wykluczyć, że urządzenia owe mogły być wtórnie wykorzystywane także w celach kulinarnych. Możliwość taką potwierdzają nasze doświadczenia, w trakcie których mięso piekliśmy w piecu wybudowanym w celu… wypału naczyń ceramicznych. Należy przyznać, że sprawdził się doskonale w obu funkcjach.

.

Opracował Jakub Napoleon Gajdziński

Źródło: Hanna i Paweł Lisowie, „Kuchnia Słowian. O żywności, potrawach i nie tylko…”

DSC07961

Komentarze