Kto nawiedza szamotulski zamek? Tak naprawdę nazywała się Elżbieta Ostrogska i według pogłosek mogła być dzieckiem Zygmunta Starego. Fakty mówią jednak, że była córką księcia Eliasza Ostrogskiego i Beaty Kościeleckiej. Halszka ( zdrobnienie od Helżbiety) stała się dziedziczką ogromnej fortuny, na skutek czego padła ofiarą intryg matrymonialnych i politycznych, w które były zamieszane najbogatsze rody magnackie i rodzina królewska w XVI-wiecznej Polsce. 

Halszka_z_Ostroga

Jej matka – Beata Kościelecka wychowywała się w orszaku królowej Bony i była kochanką Zygmunta Starego, któremu urodziła trójkę dzieci. Stąd domysły, że Halszka byłe nieślubną córką króla. Po narodzinach, Halszka mieszkała w Wielkim Księstwie Litewskim w Ostrogu. Ze względu na swą urodę, ale przede wszystkim na ogromny majątek, o rękę Halszki starało się wielu kandydatów. Matka jednak nie chciała wydać ją za byle kogo i długo zwlekała z wydanie jej za mąż. 

800px-Ostroh_Tatar_Tower

W 1553 jeden z opiekunów Halszki – Wasyl Ostrogski – postanowił wydać ją za księcia Dymitra Sanguszkę, starostę. Beata początkowo też była przychylna Dymitrowi, kiedy jednak przeciwko temu konkurentowi wypowiedział się król Zygmunt August, cofnęła swoje przyzwolenie. Dymitr, darzący Halszkę wielką miłością, nie zamierzał zrezygnować. Wraz z Wasylem. najpierw próbowali dostać się do zamku w Ostrogu podstępem, udając, że chcą wstąpić z przyjacielską wizytą. Beata, przeczuwając podstęp, odmówiła wpuszczenia ich. Zakończyło się to krwawą potyczką pomiędzy załogą zamku i intruzami oraz zdobyciem warowni. Beata została zamknięta w komnacie, a ślub z 14letnią i mocno wystraszoną Halszką doszedł do skutku.

KOstrogski

Gdy o napaści na zamek dowiedział się sam król, kazał uwolnić Beatę a Wasylowi i Dymitrowi stawić się na rozprawę. Jednak żaden z nich nie pojawił się przed sądem. Dla Dymitra cała sprawa nie miała skończyć się dobrze.  Brak obecności na rozprawie uznano za wyraz pychy i lekceważenia władzy królewskiej i skazano go na karę śmierci, konfiskatę majątku oraz utratę czci. Nakazano mu też zwrot Halszki matce.

Jednak Dymitr w przebraniu uciekł z Halszką do Czech a za nimi wyruszyli w pogoń wojewoda kaliski oraz oddziały wysłane przez matkę dziewczyny. Gdy Dymitr czuł sie na tyle bezpiecznie, że wyprawił weselną ucztę, został zaatakowany, pobity i zakuty w kajdany. Niestety spotkała go za porwanie i wcześniejsze czyny, kara śmierci.

Halszka znowu była stanu wolnego, a o jej rękę znowu zaczęło starać się wielu znakomitych kandydatów. Król wydać ją za Łukasza III Górkę, jednego z najmożniejszych magnatów wielkopolskich, od 1554 wojewodę brzesko – kujawsokiego, wiernego stronnika domu panującego.

800px-National_Museum_in_Poznan_-_Commemorative_medals_31

Ani matka ani Halszka nie były, delikatnie mówiąc, zadowolne z tej decyzji. Beata robiła wszystko, aby uniemożliwić zawarcie małżeństwa z Górką, ale na nic zdały się te próby. Halszka po raz drugi została żoną. Po wyjeździe Łukasza na wojnę inflancką,  Beata z Halszką schroniła się w ufortyfikowanym klasztorze dominikanów we Lwowie, jednocześnie podejmując tajne pertraktacje z Litwą. Beata miała nadzieję, że dzięki nim uda jej się wydać swoją córkę za księcia słuckiego – Siemiona Olelkowicza, siostrzeńca jej stryja Wasyla Ostrogskiego. Kiedy 15 marca 1559 Beata ostatecznie odmówiła podporządkowania się mandatowi królewskiemu, rozpoczęło się oblężenie klasztoru. 

Beata była jednak bardziej sprytna niż przypuszczano. Kiedy starosta lwowski wkroczył do klasztoru, ku swojemu zdumieniu usłyszał od Beaty, że podczas oblężenia Halszka znowu – po raz trzeci – wyszła za mąż, tym razem za księcia Siemona Olelkowicza. Matka dopilnowała też, aby małżeństwo zostało skonsumowane, tak więc Łukasz Górka nie miał do niej prawa. Jednak Zygmunt August nie uznał ostatniego małżeństwa i oddał Halszkę Łukaszowi Górce. I tak docieramy wreszcie w wielkopolskich Szamotułach.

Szmotuły Pałac Górków i baszta (8 z 8)

Po odzyskaniu żony, Łukasz Górka przewiózł ją do swojego zamku w Szamotułach. Halszka odmawiała współżycia z mężem, mieszkając samotnie w komnatach zamku. 

Szmotuły Pałac Górków i baszta (4 z 8)

Szmotuły Pałac Górków i baszta (3 z 8)

Legenda głosi, że została uwięziona w baszcie szamotulskiego zamku. Twierdzono, że jej mąż, mszcząc się na nieposłusznej żonie, kazał ją zamknąć w zamkowej wieży, że zakuł twarz księżniczki w żelazną maskę, aby nikt nie mógł się zachwycać jej urodą.

Szmotuły Pałac Górków i baszta (6 z 8)

Do dziś w komnatach szamotulskiego zamku można zobaczyć spacerującą postać Czarnej Halszki.

Szmotuły Pałac Górków i baszta (5 z 8)

Szmotuły Pałac Górków i baszta (2 z 8)

Halszka została również bohaterką obrazów i dzieł literackich. Józef Ignacy Kraszewski w 3-aktowym dramacie, wierszem Halszka z 1838, opisał dzieje jej małżeństwa z księciem Dymitrem Sanguszką. Aleksander Narcyz Przezdziecki napisał 5-aktowe dzieło Halszka z Ostroga z 1840. W malarstwie najbardziej znanym przedstawieniem Halszki jest jej portret na obrazie Kazanie Skargi, Jana Matejki. Na obrazie Halszka w ciemnoniebieskiej sukni i białej kryzie siedzi zasmucona obok królowej Anny Jagiellonki. 

700px-Kazanie_Skargi

.

Zdjęcia zamku w Szamotułach: Piotr Zarówny ( więcej zdjęć Piotra Zarównego znajdziesz tutaj)

Tekst: Katarzyna Zarówna

Komentarze