Tabu towarzyszy nam całe życie. Często nie zdajemy sobie z tego sprawy. Tabu w ogólnym rozumieniu można określić jako zakaz kulturowy. Złamanie takiego zakazu wiąże się ze sprzeciwem i niejednokrotnie gwałtowną reakcja społeczności. Zakaz może obejmować osoby, rzeczy, miejsca słowa, a także określone czynności lub wydarzenia. O tabu najczęściej nie wolno mówić, pisać, a często nawet czytać i myśleć.

Osoby łamiące tabu ponoszą kary związane z jego złamaniem. Począwszy od ostracyzmu, poprzez kary fizyczne, cielesne, po wygnanie z danej społeczności a nawet śmierć. Ostatnio w naszym kraju znanym przykładem złamania tabu była wypowiedź Jana Hartmana na temat kazirodztwa, które spotkało się ze sporym oburzeniem i odcięciem się od etyka.

Bardzo ciekawym przykładem tabu jest historia Polski, która oficjalnie zaczyna się w 966 roku z momentem chrztu Polski. Podręczniki do historii, nauczyciele a często nawet znani naukowcy kompletnie milczą na temat tego, co działo się przed tą datą. Wydawać by się mogło, że nagle, nie wiadomo skąd pojawił się Mieszko I, zjednoczył pobliskie tereny i stworzył nowe państwo. Czytelnicy Smaków z Polski z pewnością wiedzą, że tak nie było, jednak temat tabu historycznego to oddzielna sprawa, którą zajmiemy się w przyszłości.

.

kulinarne tabu robaleKulinarne tabu

Przechodząc do tematu artykułu czyli kulinarnego tabu należy przypomnieć, że ten rodzaj tabu dotyczy świadomego w określonych grupach zakazu jedzenia lub picia pokarmu pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego, który zasadniczo nadaje się do spożywania przez ludzi. Zwykle takie tabu podobnie jak w przypadku innych nie jest określone pisemnie, choć zdarza się, że może mieć również formę zakazu ustalonego przez władzę np. w przypadku przepisów dotyczących ochrony roślin i zwierząt, które zbiegają się z ogólnie przyjętym przez społeczność zakazem. Naukowcy mówiąc na temat tabu żywieniowego nie biorą pod uwagę wszelkiego rodzaju używek, gdyż nie są zaliczane do żywności.

.

Przyczyny tabu

Zasadniczo możemy wyróżnić dwie grupy tego zjawiska: o podłożu religijnym i kulturowym. Poza tym wielu naukowców próbuje wyjaśnić skąd tabu się bierze. Podstawowe cztery teorie na ten temat to:

  • Teoria kulturowo-materialistyczna – przedstawiciele tej teorii twierdzą, że każde kulinarne tabu można wytłumaczyć racjonalnie jako wynik analizy zysków i strat z jedzenia danego pokarmu. Przykładowo pewne zwierzęta nie są jedzone ze względu na swoją zbyt dużą użyteczność dla ludzi w stosunku do otrzymanego w zamian mięsa.
  • Teoria społeczno-kulturowa – tabu powstaje w celu odgrodzenia własnej społeczności od innych. Zakaz nakładany jest w celu odizolowania się od innych, wyróżnienia własnej grupy i utrzymania porządku wewnątrz niej.
  • Teoria strukturalistyczna – wszystkie produkty spożywcze klasyfikowane są według reguł panujących w danej grupie. Jedzenie ze względu na swoje cechy może być traktowane np. jako czyste lub nieczyste. W tej teorii tabu służy utrzymaniu pewnego porządku w grupie. Inna koncepcja tej teorii mówi, że tabu nakłada się na zwierzęta, które są bardzo bliskie lub bardzo dalekie (nieznane) człowiekowi.
  • Teoria emocjonalno-psychologiczna – twierdzi, że podstawą tabu są emocje. Poczucie wstrętu nieznane zwierzętom powstało po to, by ludzie unikali jedzenia, które zwiększa ryzyko chorób, a nawet śmierci. Chęć wymiotów na widok potrawy lub podczas jej jedzenia miałaby być zakodowana w naszym mózgu.

Jak to z teoriami bywa, żadna z nich całkowicie nie wyjaśnia zjawiska i sami potrafimy je podważyć różnymi przykładami zaobserwowanymi w swoim otoczeniu.

.

Kanibalizm

Jednym z owianych grozą tabu jest kanibalizm, czyli zjadanie przedstawicieli własnego gatunku. Kanibalizm budzi u nas wstręt i niepokój nie tylko w przypadku ludzi, lecz również wśród zwierząt. W przeszłości ludożerstwo miało podłoże religijne, rytualne, lub wynikało z głodu. Przykładowo wierzono, że zjedzenia ciała przeciwnika pozwoli przejąć jego męstwo.

Kanibalizm może nieść ze sobą opłakane skutki, czego przykładem jest choroba kuru, zwana „śmiejącą się śmiercią”, która rozprzestrzeniła się wśród mieszkańców wschodniej części Papui Nowej Gwinei. Choroba doprowadziła do śmierci wielu osób. Bywało, że 90% danej społeczności umierało z jej powodu.

 

Komentarze